Quỹ Phòng Bệnh: Đổi Mới Từ Tư Duy Chữa Bệnh Sang Phòng Ngừa Hiệu Quả

Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định rằng đầu tư cho phòng bệnh chính là đầu tư cho sức khỏe và tương lai

Ngày 20 tháng 8, Bộ Y tế đã chính thức ra mắt Quỹ Phòng bệnh tại Hà Nội, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong công tác y tế dự phòng. TS.BS Trần Khánh Thu, Giám đốc của quỹ, đã chia sẻ rằng, Luật Phòng bệnh, được thông qua vào ngày 10 tháng 12 năm 2025, sẽ tạo ra một nền tảng pháp lý vững chắc cho việc chuyển đổi từ tư duy chữa bệnh sang tư duy phòng bệnh. Điều này sẽ giúp kiểm soát toàn diện các bệnh truyền nhiễm, không lây nhiễm cũng như cải thiện dinh dưỡng cộng đồng.

Quỹ này sẽ hoạt động như một tổ chức tài chính nhà nước bên ngoài ngân sách, tập trung vào việc huy động và phân bổ nguồn lực hợp pháp từ cả trong và ngoài nước, nhằm lấp đầy những khoảng trống mà ngân sách chưa thể đáp ứng.

“Việc tạo ra quỹ này là một bước ngoặt quan trọng trong việc bảo vệ và nâng cao sức khỏe người dân,” TS.BS Trần Khánh Thu nhấn mạnh.

Cải Cách Từ Kế Thừa Đến Phát Triển

TS.BS Trần Khánh Thu cho biết rằng, sự chuyển đổi từ Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (PCTHTL) sang Quỹ Phòng bệnh không chỉ đơn thuần là một sự thay đổi về tên gọi hay tổ chức. Đây là sự chuyển đổi mô hình tài chính từ một cơ chế tập trung vào một yếu tố riêng lẻ đến việc phục vụ toàn diện cho công tác phòng bệnh.

“Ba từ có thể tóm gọn cho sự chuyển mình này là: Kế thừa, Mở rộng, và Phát triển,” TS.BS Trần Khánh Thu giải thích.

Kể từ năm 2013, Quỹ PCTHTL đã hình thành một nguồn tài chính tương đối ổn định và duy trì các chương trình can thiệp tại 20 bộ, ngành và 100% tỉnh, thành phố. Hơn 28.000 cơ quan, đơn vị đã thực hiện các quy định về môi trường không khói thuốc.

Sau hơn một thập kỷ, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới trưởng thành đã giảm từ 47,4% năm 2010 xuống 38,9% vào năm 2023. Tuy nhiên, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vẫn ước tính còn hơn 15 triệu người hút thuốc tại Việt Nam, dẫn đến hơn 103.000 ca tử vong mỗi năm.

TS.BS Trần Khánh Thu nhấn mạnh rằng Quỹ Phòng bệnh cần phải kế thừa những bài học từ Quỹ PCTHTL để có một hoạt động hiệu quả, trong đó cần có sự phối hợp liên ngành và dựa trên bằng chứng khi phân bổ nguồn lực.

Nhu Cầu Về Đầu Tư Cho Phòng Ngừa

Quỹ Phòng bệnh đang hoạt động trong bối cảnh mô hình bệnh tật của Việt Nam đang thay đổi nhanh chóng. Hiện tại, bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 80% tổng số ca tử vong, trong đó nhiều ca tử vong có thể phòng ngừa được. Theo WHO, 75% người mắc bệnh tăng huyết áp hoặc đái tháo đường chưa được điều trị.

Cùng với sự gia tăng các yếu tố nguy cơ từ học đường, tỷ lệ trẻ em thừa cân, béo phì đã tăng gấp đôi trong một thập kỷ qua. Dự báo rằng trong khoảng năm 2036, Việt Nam sẽ trở thành quốc gia có dân số già, trong khi tuổi thọ trung bình tiếp tục tăng.

Nghị quyết số 18 của Quốc hội năm 2008 đã đề ra yêu cầu chi ít nhất 30% ngân sách y tế cho công tác phòng bệnh. Tuy nhiên, nhiều địa phương chưa đạt được mục tiêu này, khiến cho nguồn lực dành cho phòng bệnh chưa tương xứng với thực tế.

Bên cạnh đó, Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh việc cần phải chuyển đổi từ tư duy khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, với người dân là trung tâm.

“Chính vì vậy, việc thành lập một cơ chế tài chính linh hoạt và chuyên biệt cho phòng bệnh là vô cùng cần thiết,” TS.BS Trần Khánh Thu cho biết.

Đầu Tư Cho Phòng Bệnh: Lợi Ích Kinh Tế Rõ Ràng

Giám đốc Quỹ Phòng bệnh cho biết nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng đầu tư cho phòng bệnh mang lại lợi ích kinh tế cao. Trung bình, mỗi 1 USD đầu tư cho phòng bệnh có thể mang lại tới 14 USD lợi ích kinh tế.

Đặc biệt, đầu tư cho tiêm chủng có thể tạo ra lợi ích lên tới 44 USD cho mỗi 1 USD đầu tư. Các nghiên cứu cũng cho thấy đầu tư vào dinh dưỡng nhằm giảm tình trạng suy dinh dưỡng có thể mang lại 11 USD lợi ích cho mỗi 1 USD đầu tư.

“Những con số này cho thấy rằng phòng bệnh chính là một khoản đầu tư sinh lợi, giúp giảm chi phí điều trị và củng cố nền kinh tế cho việc đầu tư vào phòng bệnh,” TS.BS Trần Khánh Thu nhấn mạnh.

Kinh nghiệm từ các nước khác cũng cho thấy những cơ chế tài chính chuyên biệt đóng vai trò quan trọng trong nâng cao sức khỏe cộng đồng. Ví dụ, Australia đã thành lập VicHealth, quỹ đầu tiên trên thế giới nhằm nâng cao sức khỏe, và Thái Lan cũng đã tạo ra ThaiHealth từ thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá và rượu.

“Điểm đặc biệt của Việt Nam là chúng ta đã luật hóa một quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách cho phòng bệnh,” TS.BS Trần Khánh Thu cho biết thêm.

Chủ Động Trong Công Tác Phòng Ngừa

Quỹ Phòng bệnh đang thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng nhằm đảm bảo một nguồn tài chính bền vững cho công tác phòng bệnh. Quỹ này sẽ không trùng lặp với ngân sách nhà nước hay các quỹ khác như quỹ Bảo hiểm y tế.

Quỹ có nhiệm vụ xác định các khoảng trống nguồn lực và triển khai những can thiệp phòng bệnh hiệu quả. Các lĩnh vực ưu tiên sẽ dựa trên bốn tiêu chí: giảm gánh nặng bệnh tật, bảo vệ nhóm dễ tổn thương, có bằng chứng về hiệu quả và khả năng triển khai.

Trong bối cảnh bệnh không lây nhiễm ngày càng gia tăng, việc phát hiện sớm và quản lý bệnh tại cộng đồng sẽ là một trong những trọng tâm của Quỹ. Việc kiểm soát thừa cân và dinh dưỡng cho người cao tuổi cũng được coi là những ưu tiên nổi bật.

Quyết Định Dựa Trên Bằng Chứng Và Kết Quả

Quỹ Phòng bệnh sẽ sử dụng dữ liệu và bằng chứng trong các quyết định phân bổ nguồn lực. Mô hình giám sát và đánh giá sẽ được xây dựng để theo dõi tiến độ và kết quả hoạt động của quỹ.

Quỹ cũng sẽ hướng tới việc tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế như WHO và các quỹ khác để học hỏi kinh nghiệm và cải thiện quản trị.

“Thành công của quỹ sẽ không chỉ được đo bằng quy mô nguồn lực, mà bằng hiệu quả trong việc giảm các yếu tố nguy cơ và nâng cao sức khỏe người dân. Chúng tôi mong muốn nhận được sự quan tâm và chỉ đạo của Bộ Y tế cũng như sự phối hợp từ các đơn vị liên quan,” TS.BS Trần Khánh Thu khẳng định.

Tái Cấu Trúc Cục Bảo Trợ Xã Hội: Hướng Đi Mới Để Tinh Gọn Và Hiệu Quả và Khám Sức Khỏe Toàn Dân: Bước Đầu Quan Trọng Trong Quản Lý Sức Khỏe cũng như Phòng Ngừa Viêm Mũi Họng Cho Trẻ Trước Mùa Tựu Trường: Những Điều Cần Lưu Ý là những tài liệu quan trọng mà chúng ta cần tham khảo trong hành trình này.