Tìm Kiếm Nguồn Tài Chính Mới Cho Bảo Hiểm Y Tế: Đề Xuất Từ Thuế Thuốc Lá và Rượu Bia

Vào ngày 28/8, tại Hội nghị Khoa học thường niên năm 2026 do Tổng hội Y học Việt Nam và Bộ Y tế đồng tổ chức, các chuyên gia đã đưa ra những ý kiến về cách tăng cường nguồn lực tài chính nhằm hiện thực hóa mục tiêu cung cấp miễn phí dịch vụ khám chữa bệnh cơ bản cho mọi người dân vào năm 2030 theo Nghị quyết 72-NQ/TW.

Tăng Cường Quyền Lợi Bảo Hiểm Y Tế Để Đáp Ứng Nhu Cầu Khám Chữa Bệnh

Các chuyên gia đã nhấn mạnh rằng Việt Nam đang đứng trước một thời điểm quan trọng với tỉ lệ bao phủ bảo hiểm y tế (BHYT) gần như đạt 100%, song nguồn lực tài chính cho y tế lại đang dần thu hẹp. Sự gia tăng tỷ lệ dân số già và bệnh không lây nhiễm là những yếu tố chính đẩy chi phí khám chữa bệnh BHYT lên gần 123.000 tỷ đồng trong năm 2023, gấp 8 lần so với 14 năm trước.

Chi tiêu cá nhân hiện đang chiếm khoảng 40% tổng chi tiêu y tế, trong khi quỹ BHYT dự kiến sẽ chi khoảng 140.000 tỷ đồng cho các dịch vụ y tế vào năm 2024. Tuy nhiên, các hộ gia đình vẫn phải tự chi trả khoảng 21.500 tỷ đồng, một con số không nhỏ.

Theo một báo cáo từ Nhóm Nghiên cứu Công nghệ Y tế tại Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London (LSE), nếu không có các giải pháp kịp thời, khoảng trống tài khóa cho y tế có thể tăng từ 279 nghìn tỷ lên 510 nghìn tỷ đồng vào năm 2030. Điều này yêu cầu một chiến lược tài chính đa dạng, không thể phụ thuộc vào một nguồn lực duy nhất.

Bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế) đã chỉ ra rằng quỹ BHYT hiện nay có hạn và chưa có sự điều chỉnh mức đóng trong nhiều năm qua. Do đó, bà nhấn mạnh cần phải áp dụng các biện pháp tài chính mới cũng như quản lý quỹ một cách minh bạch và hiệu quả.

Thêm vào đó, hiện nay nhiều loại thuốc có giá thành cao chỉ được BHYT chi trả ở mức 50 đến 70%, gây áp lực lớn lên người bệnh. Nếu không có sự điều chỉnh mức đóng, khả năng cân bằng quỹ BHYT trong tương lai có thể gặp nhiều khó khăn.

Nhấn mạnh rằng các nghị quyết như Nghị quyết 72 và Chỉ thị 52 yêu cầu nhiều chính sách và quyền lợi mới cho người dân, bà Trang cho rằng cần có nguồn tài chính mới để đáp ứng các nhu cầu này.

Nghị quyết 72 đã đặt ra mục tiêu giảm chi tiêu cá nhân xuống dưới 30% tổng chi cho y tế, tăng cường chi cho y tế công và tiến gần hơn tới việc bao phủ sức khỏe toàn dân vào năm 2030.

Một câu hỏi quan trọng đặt ra là làm thế nào để huy động thêm nguồn lực tài chính, đảm bảo tính bền vững và khả thi về chính trị.

Đề Xuất Huy Động Nguồn Thu Từ Thuế Các Sản Phẩm Có Hại

Giữa những thách thức đó, một trong những giải pháp được thảo luận là tăng cường huy động thuế tiêu thụ đặc biệt từ các sản phẩm gây hại cho sức khỏe như thuốc lá và rượu bia nhằm tái đầu tư cho lĩnh vực y tế. Một nghiên cứu từ Viện Chiến lược và Chính sách y tế (Bộ Y tế) đã đề xuất mô hình phân bổ nguồn thu bổ sung, trong đó 60-80% tiền thuế sẽ được dành cho Quỹ BHYT.

TS Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) đã khẳng định rằng việc khai thác nguồn thu từ thuế tiêu thụ đặc biệt có thể giúp tạo ra nguồn lực tài chính đáng kể để đầu tư cho y tế.

Theo ông Ong Thế Duệ, Trưởng khoa Tài chính y tế, chính sách thuế này không chỉ tạo thêm nguồn lực cho hệ thống y tế mà còn giúp hạn chế tiêu dùng các sản phẩm gây hại, khuyến khích đầu tư vào sức khỏe cộng đồng.

Ông Duệ cũng đã chia sẻ rằng mô hình mà họ đề xuất sẽ phân bổ 60-80% doanh thu bổ sung cho Quỹ BHYT trong giai đoạn 2026-2030, tạo điều kiện cho hệ thống y tế phục hồi hiệu quả.

Đây cũng là một phần trong khung tài chính y tế mà LSE đã đề xuất cho Việt Nam, gồm 3 trụ cột: huy động ngân sách công, khai thác từ nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng, và hỗ trợ khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Đa Dạng Hóa Nguồn Tài Chính Để Giảm Áp Lực Cho Quỹ BHYT

ThS Hoàng Trung Tuấn, Phó Vụ trưởng Vụ BHYT, đã thông tin về kế hoạch cải cách tài chính BHYT nhằm thực hiện từng bước, bao gồm việc tăng mức đóng bảo hiểm từ năm 2027 và thử nghiệm những gói BHYT đa dạng theo nhu cầu thị trường.

Bên cạnh đó, những kinh nghiệm từ khu vực APEC và thực tiễn triển khai sản phẩm bảo hiểm y tế bổ sung tại Việt Nam cho thấy khu vực tư nhân có thể đóng vai trò quan trọng trong việc đa dạng hóa nguồn tài chính cho y tế.

Các đại biểu nhấn mạnh rằng cần chuyển đổi từ mô hình tài chính y tế hiện tại sang một mô hình đầu tư cho phòng bệnh, giúp tăng cường an sinh xã hội và bền vững cho Quỹ BHYT trong tương lai.

Việc cải cách tài chính y tế cũng cần phải đồng hành cùng với cải cách hệ thống y tế quốc gia. Các mục tiêu của Nghị quyết 72-NQ/TW không chỉ được xem xét từ góc độ chính sách mà còn từ khía cạnh nguồn lực tài chính cần thiết để thực hiện.

Thách thức lớn nhất mà y tế Việt Nam phải đối mặt trong những năm tới không chỉ nằm ở việc đặt ra mục tiêu, mà còn ở việc thu hẹp khoảng cách giữa nguồn lực hiện có và nguồn lực cần thiết để hiện thực hóa các cam kết cho năm 2030.

Với chính sách rõ ràng và cách tiếp cận đa nguồn lực, Việt Nam có thể tạo ra cơ hội mở rộng không gian tài khóa cho y tế và xây dựng một nền tảng tài chính vững chắc hơn cho BHYT toàn dân. Đây là một định hướng quan trọng trong bối cảnh Việt Nam sắp đăng cai APEC 2027, tạo thêm cơ hội để nâng cao hợp tác khu vực trong lĩnh vực tài chính y tế.

Phơi nhiễm khói thuốc lá tại Việt Nam vẫn cao, thuế thuốc lá còn quá thấp so với khuyến cáo WHO

SKĐS – Tại Việt Nam, tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc lá dù đang trong xu hướng giảm, song vẫn còn khá cao. Trong khi đó, tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ thuốc lá còn rất thấp so với khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO).