Hành trình của bác sĩ ung thư người Việt tại Nhật: chăm sóc bệnh nhân hơn là chỉ chữa bệnh

Có những người chọn nghề y ngay từ đầu, nhưng cũng có những lộ trình nghề nghiệp bắt đầu bằng một cơ hội khiến họ dần nhận ra ý nghĩa thật sự của nghề. Câu chuyện của TS.BS Phạm Nguyên Quý — người đang giữ vị trí Trưởng khoa Ung thư Nội khoa tại Bệnh viện Trung ương Kyoto Miniren (Nhật Bản) — là một ví dụ về hành trình ấy: từ học bổng du học, trải qua đào tạo dài hạn tại Nhật và cuối cùng định hình triết lý điều trị hướng tới con người hơn là chỉ điều trị bệnh.

Bắt đầu từ một học bổng: học tập và định hướng chuyên môn

Khi còn là sinh viên năm hai, ông Quý nhận học bổng sang Nhật. Sau một năm chuyên tâm học tiếng, ông làm lại chương trình y khoa 6 năm và tiếp tục hoàn tất 4 năm tiến sĩ, toàn bộ quá trình đào tạo và nghiên cứu đều diễn ra tại Nhật Bản. Ban đầu, ông có xu hướng thích ngoại khoa, thậm chí từng mơ tới phẫu thuật thần kinh. Nhưng trải nghiệm thực tế và những tiếp xúc với bệnh nhân đã chuyển hướng ông về ung thư nội khoa.

Trong quá trình nghiên cứu, ông nhận thấy một thực tế: những ứng dụng từ phòng thí nghiệm đến lâm sàng có thể mất rất nhiều năm. Vì muốn đem lại tác động thiết thực cho người bệnh nhanh hơn, ông quyết định quay trở lại lâm sàng — nơi tiếp xúc trực tiếp và có thể thay đổi chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân ngay lập tức.

Bác sĩ ung thư người Việt ở Nhật: cách nhìn người bệnh

Ở vị trí Trưởng khoa Ung thư Nội khoa, TS.BS Quý nhấn mạnh rằng chuyên môn không đủ nếu thiếu khả năng lắng nghe. Ung thư tạo ra đủ loại hệ lụy: đau, buồn nôn, tê nhức, nhưng còn có những vấn đề nằm ngoài y tế thuần túy — khó khăn tài chính, áp lực gia đình, hoặc không có nơi để về sau xuất viện. Những yếu tố này thường ảnh hưởng trực tiếp tới quyết định điều trị của bệnh nhân.

Vì vậy, vai trò của bác sĩ theo ông không chỉ gói gọn trong một đơn thuốc hay liệu pháp; nó còn là khả năng nhận diện sớm những khó khăn phi y tế để kết nối bệnh nhân với điều dưỡng, chuyên gia dinh dưỡng, phục hồi chức năng hoặc các nguồn hỗ trợ xã hội khi cần. Những can thiệp nhỏ như điều chỉnh thuốc cho phù hợp với tình trạng ăn uống, hay tư vấn phục hồi cho triệu chứng tê tay chân, có thể quyết định bệnh nhân có tiếp tục điều trị hay không.

Kết nối đội ngũ: bác sĩ như người điều phối chăm sóc

Trong những giai đoạn cuối, TS.BS Quý mô tả bản thân giống một “nhạc trưởng” — người điều phối bệnh viện, gia đình, điều dưỡng, dịch vụ chăm sóc tại nhà và các nguồn lực cộng đồng. Nhận diện sớm khi bệnh nhân bắt đầu yếu đi, tư vấn kịp thời về chăm sóc giảm nhẹ và chuẩn bị chuyển tiếp là những điểm ông đặc biệt lưu ý. Nếu khâu này bị bỏ sót, hậu quả có thể là những ngày cuối đời khó khăn, đau đớn và thiếu định hướng cho cả bệnh nhân lẫn gia đình.

Những tình huống thực tế làm ông trăn trở: trường hợp người bệnh rất yếu nhưng mong muốn dự đám cưới con; hay người bị tê tay chân sau hóa trị và sự thay đổi nhỏ trong mối quan hệ gia đình trở thành niềm an ủi lớn. Đó là lý do ông đề cao việc điều trị phải hướng tới chất lượng sống chứ không chỉ số tháng ngày thêm vào.

Từ dự án cộng đồng đến hỗ trợ người bệnh tại Việt Nam

Không chỉ làm việc tại Nhật, ông còn tham gia hoạt động hỗ trợ bệnh nhân tại Việt Nam với vai trò Cố vấn chuyên môn về Ung thư và Điều trị tại Bernard Healthcare (TP.HCM). Khoảng năm 2012, ông cùng đồng nghiệp khởi xướng một dự án nhằm chuyển ngôn ngữ chuyên môn thành nội dung dễ hiểu cho công chúng. Sau đó, ông nhận thấy thách thức lớn hơn là giúp người dân phân biệt thông tin đúng — sai để đưa ra quyết định sức khỏe có cơ sở.

Trong khuôn khổ Đơn vị Hỗ trợ bệnh nhân ung thư (Cancer Unit) tại Bernard Healthcare, ông hy vọng mô hình đồng hành sẽ giúp người bệnh tiếp cận thông tin và dịch vụ một cách toàn diện: có người giải thích phác đồ, phát hiện điểm đau trong cuộc sống bệnh nhân và kết nối họ với chuyên gia phù hợp khi cần. Mô hình này theo ông cần sự góp mặt đa ngành: bác sĩ, điều dưỡng, tư vấn tâm lý và nhân viên hỗ trợ khác — không phải lúc nào cùng xuất hiện đồng thời, nhưng phải có khả năng kết nối nhanh khi người bệnh cần.

Những ví dụ nhỏ, ý nghĩa lớn

Ông kể lại nhiều kỷ niệm khiến nghề trở nên nhân văn: một bệnh nhân muốn tham dự đám cưới con, đội ngũ phải lập kế hoạch vận chuyển, chăm sóc trước trong và sau sự kiện; một người bệnh có cảm giác tê sau hóa trị nhưng nhận được một món quà giản đơn từ người thân — đó là minh chứng cho việc chăm sóc ngoài thuốc men có thể thay đổi trải nghiệm sống của bệnh nhân.

Với ông, mục tiêu của điều trị ung thư không chỉ là tiêu diệt tế bào ung thư mà còn là giảm bớt “nỗi khổ” của người bệnh trong mọi giai đoạn. Đó là quan niệm dẫn dắt mọi quyết định lâm sàng và hoạt động cộng đồng mà ông tham gia.

Gợi ý nguồn tham khảo cho các vấn đề liên quan

Khi chăm sóc bệnh nhân, các triệu chứng kèm theo như run hoặc những rối loạn vận động có thể cần được tư vấn chuyên biệt; người chăm sóc có thể tham khảo thêm thông tin về Khi người trẻ bị run: nguyên nhân và xử trí để hiểu cơ chế và hướng tiếp cận ban đầu.

Việc đi lại hay cảm giác khó chịu khi di chuyển cũng ảnh hưởng tới khả năng tới bệnh viện của một số bệnh nhân; nếu gia đình và bệnh nhân gặp tình trạng say xe liên quan đến sử dụng thiết bị cầm tay trong lúc di chuyển, tài liệu về Giải pháp giảm say xe khi dùng điện thoại có thể hữu ích để giảm phiền toái trong hành trình điều trị.

Với những vấn đề thị giác hoặc hiện tượng chói mắt trong khám lâm sàng, cần khuyến khích bệnh nhân đi khám mắt chuyên khoa; một ca hiếm về các tinh thể đa sắc ở thủy tinh thể được mô tả trong bài Đục thủy tinh thể hình cây thông Noel, và đây là ví dụ để nhắc rằng khám mắt định kỳ có thể phát hiện những bất thường không ngờ tới.

Kết: những điều nên nhớ khi đón nhận chẩn đoán ung thư

Từ lộ trình học tập dài tại Nhật đến vai trò lãnh đạo khoa và cố vấn ở Việt Nam, TS.BS Phạm Nguyên Quý truyền tải một thông điệp nhất quán: điều trị ung thư hiệu quả cần được hiểu rộng hơn việc kê đơn. Người thầy thuốc có trách nhiệm lắng nghe, nhận diện các rào cản trong cuộc sống bệnh nhân và kết nối họ với nguồn lực phù hợp. Cuối cùng, mục tiêu không chỉ là kéo dài tuổi thọ mà làm sao để thời gian còn lại của người bệnh thật sự có ý nghĩa.

Nếu bạn là người bệnh hoặc người chăm sóc, hãy chú ý tới những vấn đề không nằm trên kết quả xét nghiệm — tài chính, nơi ở, dinh dưỡng, mối quan hệ gia đình — vì đôi khi chính chúng mới quyết định hành trình điều trị. Và khi cần hỗ trợ, mô hình đồng hành đa ngành như ông Quý đề xuất có thể là một hướng tiếp cận đáng cân nhắc.