Giáo viên vùng cao Quảng Trị: những nỗ lực trước ngày tựu trường

Ở những xã miền núi, biên giới của Quảng Trị, công việc của thầy cô vào dịp chuẩn bị năm học mới bao gồm nhiều việc mà ít người hình dung được: vận động học sinh trở lại, sửa sang lớp học, và phối hợp với cộng đồng để đảm bảo sĩ số. Những nhiệm vụ này vừa mang tính hành chính, vừa đòi hỏi sự kiên trì, sáng tạo và hiểu biết về bối cảnh văn hóa địa phương.

Vai trò mở rộng của giáo viên: từ lớp học ra bản làng

Tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Lâm Hóa (xã Tuyên Lâm), thầy cô không chỉ soạn bài và chấm bài; họ phải phân chia công việc để vừa trang trí trường, vừa vào bản tìm trò. Hiệu trưởng Nguyễn Hữu Tâm cho biết nhà trường nằm trên địa bàn miền núi, biên giới, nơi phần lớn học sinh là con em dân tộc Chứt (Mã Liềng). Vì điều kiện sống còn nhiều khó khăn, một bộ phận phụ huynh chưa ưu tiên học hành cho con cái, nên giáo viên phải xuống tận nơi để vận động.

Hoạt động vận động học sinh đòi hỏi sự kết nối chặt chẽ giữa nhà trường và các nhân tố địa phương: già làng, trưởng bản, cán bộ xã, thậm chí lực lượng công an và biên phòng. Khi một số em theo người quen ra khỏi địa phương để tìm việc hoặc lên rẫy, nhà trường phải tìm tới những mối quan hệ trong cộng đồng để liên hệ và thuyết phục phụ huynh cho con trở lại trường.

Những con số và câu chuyện sau hè

Từ đầu tháng 8, nhà trường tổ chức rà soát học sinh. Thầy Tâm kể phát hiện 10 em lớp 9 rời đi làm trong dịp nghỉ Hè; nhờ vận động, 9 em đã trở về, còn một em vẫn chưa liên lạc được. Những con số này phản ánh thực tế lưu động lực lao động tại vùng miền núi và thách thức trong việc đảm bảo liên tục học tập cho học sinh dân tộc thiểu số.

Khi giáo viên tìm đến bản, không ít lần họ gặp phản ứng né tránh: có phụ huynh nghĩ con lớn rồi đủ sức đi làm nên không mặn mà, thậm chí xua đuổi khi giáo viên đến. Một số em thấy thầy cô thì trốn lên rẫy hoặc vào rừng. Vì thế bên cạnh thuyết phục, giáo viên còn phải tổ chức các chuyến đưa đón nhiều lần để giữ chân học sinh cho ngày tựu trường. Thầy Tâm còn kể một chuyến xe vào bản bị hỏng giữa rừng, đội ngũ giáo viên phải đẩy bộ nhiều cây số để hoàn thành nhiệm vụ đưa học trò ra trường.

Biện pháp kết nối phụ huynh và cộng đồng

Để giảm tình trạng học sinh bỏ học, nhà trường phối hợp với chính quyền địa phương, các già làng và tổ chức xã hội. Một số biện pháp được thực hiện bao gồm: đến từng nhà nhắc lịch tựu trường cho phụ huynh, huy động xe đưa đón học sinh có nguy cơ bỏ học, và sử dụng các kênh liên lạc như điện thoại hay nhóm mạng xã hội để cập nhật thông tin cho phụ huynh.

Ở Trường Lâm Thủy (xã Kim Ngân), tình hình đã phần nào cải thiện: thầy hiệu trưởng Trương Như Thuần cho biết hiện có 349 học sinh, đa phần là con em dân tộc Bru – Vân Kiều. Nhờ điều kiện hạ tầng và viễn thông tốt hơn, cùng với thay đổi nhận thức của phụ huynh, việc vận động học sinh đến lớp bớt vất vả so với trước.

Chuyển từ lo sĩ số sang nâng chất

Khi việc duy trì sĩ số dần ổn định, nhà trường có thể dành thời gian cho hoạt động nâng cao chất lượng dạy và học và đời sống tinh thần cho học sinh. Tại Trường Lâm Thủy, trong ba năm qua trường đã huy động xã hội hóa để chuẩn bị trang phục truyền thống Bru – Vân Kiều cho học sinh mặc trong lễ khai giảng; đồng thời phối hợp trao quà cho học trò trước năm học mới.

Theo ông Thuần, nhờ sự đồng hành của phụ huynh và sự thuận lợi về giao thông, nhiều học sinh tự giác đến trường, cho phép giáo viên tổ chức thêm hoạt động văn hóa, luyện nghi thức và các chương trình ngoại khóa. Những nỗ lực này góp phần tạo nên bầu không khí tựu trường đặc sắc, giúp học sinh giữ gốc văn hóa dân tộc đồng thời chuẩn bị tinh thần học tập.

Thành quả thấy được và những điều còn phải làm

Các hiệu trưởng ghi nhận dấu hiệu tích cực: nhiều phụ huynh trước kia thờ ơ hoặc cấm cản nay chủ động gửi con, và một số em từng trốn học giờ tự nguyện đến lớp sau mỗi kỳ lễ, Tết. Năm học trước, trường có học sinh đoạt giải cấp tỉnh và tỷ lệ tiếp tục học lên trung học phổ thông ở mức cao so với một số trường phổ thông dân tộc khác — những bằng chứng cho thấy nỗ lực của cộng đồng giáo viên đã mang lại hiệu quả.

Sự phối hợp giữa nhà trường và các lực lượng chức năng, cũng như việc tận dụng liên lạc qua điện thoại và mạng xã hội, là chìa khóa để duy trì liên hệ với phụ huynh và xử lý nhanh các tình huống học sinh tạm rời địa phương. Trong bối cảnh này, những câu chuyện an ninh, trao trả qua biên giới hoặc các sự kiện cộng đồng lớn cũng có ảnh hưởng đến tâm lý và đời sống của cư dân ở vùng biên; độc giả có thể tham khảo thêm về diễn biến liên quan đến an ninh biên giới ở các tin tức địa phương như Nghi phạm bị truy bắt tại Cao Bằng để hiểu hệ quả của các vụ việc vượt biên và trao trả qua cửa khẩu.

Bên cạnh đó, quan tâm đến sức khỏe và thay đổi dân số trong cộng đồng cũng là yếu tố cần cân nhắc khi xây dựng chính sách giáo dục vùng cao; những phân tích về thay đổi sinh học và xã hội như Hai giai đoạn lão hóa đột biến có thể hữu ích cho những người làm chính sách khi đánh giá tác động dài hạn đối với lực lượng lao động và chăm sóc gia đình ở vùng sâu.

Khi các hoạt động cộng đồng quy mô lớn diễn ra, công tác dọn dẹp, đảm bảo an toàn và vệ sinh môi trường trong khu vực tổ chức cũng ảnh hưởng trực tiếp đến cảm nhận của cư dân; ví dụ việc thu gom rác sau sự kiện tại các công viên trung tâm là minh chứng cho sức lao động thầm lặng sau những buổi lễ, như bài viết về Đêm trắng vệ sinh Công viên Thống Nhất.

Gợi ý cho chính quyền và người làm giáo dục

• Tăng cường phối hợp với già làng, trưởng bản và tổ chức xã hội để nắm bắt tình huống gia đình học sinh kịp thời.
• Ưu tiên kênh liên lạc dễ tiếp cận như điện thoại, nhóm mạng xã hội để cập nhật nhanh và giảm chi phí vận động.
• Tổ chức chương trình ngoại khóa, văn hóa gắn với lễ khai giảng để gia tăng tính hấp dẫn, giữ chân học sinh.
• Khuyến khích xã hội hóa trang phục và vật dụng phục vụ lễ khai giảng để vừa tôn vinh văn hóa, vừa giảm gánh nặng tài chính cho phụ huynh.

Kết nối ngắn gọn

Những việc thầm lặng mà giáo viên vùng cao Quảng Trị làm trước ngày tựu trường không chỉ là trách nhiệm nghề nghiệp; đó là cầu nối giữa trường học và cộng đồng, giúp giữ gìn quyền được học cho trẻ em vùng biên. Khi sĩ số ổn định, nhà trường có cơ hội chuyển hướng vào nâng cao chất lượng dạy học và phát triển các hoạt động văn hóa — điều tạo nên khác biệt bền vững cho thế hệ học sinh vùng cao.

Cả nước sẽ đồng loạt chào cờ, đánh trống khai giảng năm học mới

SKĐS – Các điểm cầu và cơ sở giáo dục toàn quốc thực hiện nghi thức chào cờ, hát Quốc ca, đánh trống khai giảng đồng thời với điểm cầu trung tâm.