Tổn thương gan do thuốc bắc: ca men gan tăng vọt và những cảnh báo cần nhớ

Một trường hợp thực tế vừa được tiếp nhận tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đặt ra nhiều bài học về rủi ro khi tự dùng thuốc đông y không rõ nguồn gốc. Thay vì coi đây là một chuyện cá biệt, người dùng và người chăm sóc cần hiểu rõ các dấu hiệu cảnh báo, cơ chế tổn thương và cách hành xử kịp thời để giảm nguy cơ biến chứng nặng.

Diễn biến của bệnh nhân: từ đau dạ dày đến tổn thương gan cấp

Bệnh nhân H.Q.M, nam, 61 tuổi, cư trú tại Hà Nội và có tiền sử tăng huyết áp đang điều trị ổn định, bắt đầu bị đau âm ỉ vùng thượng vị lan ra sau lưng và kèm ợ nóng. Thay vì khám chuyên khoa, ông tự mua và dùng thuốc bắc không rõ nguồn gốc trong khoảng 6 tuần với hy vọng giảm triệu chứng dạ dày. Khi tình trạng không cải thiện, ông xuất hiện mệt mỏi nặng, vàng mắt, vàng da và nước tiểu sẫm màu, buộc người nhà đưa ông vào viện.

Kết quả xét nghiệm: men gan tăng gấp nhiều lần

Khi được làm xét nghiệm tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, các chỉ số men gan của ông M. tăng rất cao: AST ghi nhận 1.121 U/L và ALT là 1.287 U/L — mức tăng gấp hơn 30 lần so với giới hạn bình thường. Trên cơ sở lâm sàng và xét nghiệm, các bác sĩ đánh giá đây là tổn thương gan cấp nghiêm trọng có liên quan đến việc dùng thuốc đông y không xác định thành phần.

Chẩn đoán và điều trị ban đầu

Chẩn đoán sơ bộ là tổn thương gan cấp do thuốc (drug-induced liver injury) liên quan đến thuốc bắc không rõ nguồn gốc. Bệnh nhân được nhập viện, điều trị nội trú tại Khoa Viêm gan của bệnh viện và theo dõi chặt chẽ. Sau gần 20 ngày điều trị tích cực, các chỉ số men gan của ông M. giảm đáng kể và tình trạng lâm sàng tiến triển theo chiều hướng ổn định.

Tại sao thuốc bắc không rõ nguồn gốc có thể gây hại cho gan?

Theo nhận định từ đội ngũ y tế điều trị cho trường hợp này, một số nguyên nhân khiến thuốc đông y tự mua tự dùng trở thành mối nguy với gan bao gồm: sản phẩm chứa tạp chất, tồn dư kim loại nặng, hoặc chứa thành phần có độc tính cho gan. Những yếu tố này có thể xuất hiện khi thảo dược được thu hái, chế biến và pha trộn không tuân thủ tiêu chuẩn an toàn.

Dấu hiệu cảnh báo ngộ độc gan: cần để ý những gì

Những biểu hiện người bệnh và người nhà nên cảnh giác bao gồm: mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn, vàng da và vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, đau tức vùng hạ sườn phải. Nếu thấy một hoặc nhiều triệu chứng trên, cần ngừng thuốc nghi ngờ ngay và đi khám để được xét nghiệm men gan và đánh giá chức năng gan kịp thời.

Lời khuyên chuyên môn từ khoa Viêm gan

BS Trần Minh Quân, Phó trưởng khoa Viêm gan, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, đã nhấn mạnh nguy cơ liên quan đến thuốc đông y không rõ nguồn gốc và khuyến cáo người dân không tự ý dùng thảo dược truyền miệng hoặc kết hợp cùng thuốc tây trong khi đang điều trị. Việc sử dụng thuốc đông y nên có chỉ định và theo dõi của bác sĩ để phát hiện sớm tác dụng bất lợi.

Phòng ngừa rủi ro: hướng tiếp cận cho người dùng và gia đình

Để giảm thiểu nguy cơ tương tự, cần áp dụng một số nguyên tắc đơn giản nhưng thiết thực: ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc, nhãn mác rõ ràng; báo bác sĩ các thuốc, thảo dược đang dùng trước mỗi lần khám; tuyệt đối không tự phối hợp thuốc tây với thuốc thảo dược khi chưa được tư vấn. Vai trò của cơ sở đào tạo và hệ thống kiểm định y tế cũng rất quan trọng trong việc nâng cao năng lực hành nghề và đảm bảo an toàn cho người bệnh, như những nội dung liên quan đến Kiểm tra năng lực hành nghề 2027 nhắc tới việc chuẩn hóa năng lực nhân lực y tế.

Vai trò gia đình và cộng đồng khi người thân gặp biến cố sức khỏe

Sự chuẩn bị về nhận thức và hỗ trợ tâm lý cho người bệnh, đặc biệt khi rủi ro xảy ra bất ngờ, là yếu tố không thể bỏ qua. Những câu chuyện về gia đình cùng vượt qua biến cố sức khỏe, như trường hợp một người trẻ và mẹ đối mặt với biến chứng đột quỵ, gợi nhắc tầm quan trọng của hỗ trợ liên tục trong chăm sóc và hồi phục Hành trình 26 tuổi và mẹ đối mặt với đột quỵ.

Dinh dưỡng và phục hồi sau tổn thương gan: một số lưu ý

Chế độ ăn hợp lý góp phần hỗ trợ quá trình phục hồi chung: ưu tiên thực phẩm dễ tiêu, cân bằng protein – carbohydrate – chất béo, đảm bảo đủ nước và tránh rượu bia. Về phần bữa ăn nhẹ và trái cây, những chia sẻ về loại quả giàu chất xơ có thể giúp duy trì dinh dưỡng hợp lý trong kế hoạch ăn uống lành mạnh 8 loại quả nhiều chất xơ. Tuy nhiên, trong trường hợp suy chức năng gan rõ rệt, mọi điều chỉnh dinh dưỡng nên được tư vấn bởi chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ điều trị.

Khi nào cần đến bệnh viện ngay?

Nên đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, nôn nhiều, đau tức vùng hạ sườn phải kèm theo sốt hoặc rối loạn tri giác. Không trì hoãn thăm khám với hy vọng tự khỏi, vì một số tổn thương gan có thể tiến triển nhanh và cần can thiệp y tế chuyên sâu.

Kết luận: bài học và hành động cụ thể

Ca bệnh này là lời nhắc thực tế rằng “thuốc tự mua” không đồng nghĩa với an toàn. Người dân cần cảnh giác với sản phẩm không rõ nguồn gốc, thông báo đầy đủ tiền sử thuốc với bác sĩ, và tìm kiếm tư vấn chuyên môn khi tính dùng thuốc đông y. Các cơ sở y tế và cộng đồng phải cùng nhau nâng cao kiến thức để phát hiện sớm và quản lý kịp thời những trường hợp tổn thương gan do thuốc.

Nếu bạn đang sử dụng thảo dược hoặc thuốc đông y, hãy lưu lại tên sản phẩm, liều dùng và thời gian bắt đầu để cung cấp cho nhân viên y tế khi cần; đó là thông tin thiết thực giúp chẩn đoán và xử trí nhanh hơn.

Nhầm hạ kali với hạ canxi, người đàn ông suýt liệt tay chân

SKĐS – Từ cảm giác đau mỏi nhẹ, bệnh nhân N.V.C (41 tuổi, Hà Nội) nhanh chóng yếu cả tứ chi, không thể tự đứng dậy.

Câu hỏi thường gặp

Thuốc bắc có an toàn không?

An toàn hay không phụ thuộc vào nguồn gốc, quy trình chế biến, thành phần và cách dùng. Sản phẩm không rõ nguồn gốc tiềm ẩn rủi ro như tạp chất hoặc kim loại nặng; vì vậy cần thận trọng và xin ý kiến chuyên môn.

Men gan tăng gấp 30 lần nghĩa là thế nào?

Chỉ số AST, ALT tăng gấp nhiều lần so với mức bình thường cho thấy tổn thương tế bào gan nghiêm trọng; cần đánh giá toàn diện để xác định nguyên nhân và mức độ suy giảm chức năng gan.

Nên làm gì nếu đang dùng thuốc đông y và có triệu chứng bất thường?

Ngưng thuốc nghi ngờ, đến cơ sở y tế để khám và xét nghiệm men gan; mang theo thông tin về các sản phẩm đã dùng để bác sĩ tiện tra cứu và xử trí.

Thông tin trong bài dựa trên diễn biến lâm sàng và khuyến cáo từ đội ngũ điều trị trường hợp được tiếp nhận tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.