Thay đổi tiêu chí trợ cấp người mắc bệnh hiểm nghèo: có nên bỏ rào giai đoạn cuối?

Ở một số địa phương, cử tri đã nêu băn khoăn về cách thức phân quyền và tiêu chí nhận trợ cấp xã hội đối với người mắc bệnh hiểm nghèo, điển hình là ung thư và suy thận. Thực tế mà họ phản ánh là chi phí điều trị tốn kém ở mọi giai đoạn bệnh, trong khi điều kiện hưởng trợ cấp hiện nay được hiểu là chỉ áp dụng với người trong giai đoạn cuối — điều khiến nhiều gia đình nghèo, cận nghèo và lao động thu nhập thấp đối mặt với áp lực tài chính lớn khi cần điều trị sớm hoặc kéo dài.

Vấn đề cử tri nêu: hỗ trợ tập trung muộn, gánh nặng ở giai đoạn sớm

Theo phản ánh của cử tri tại TP Đà Nẵng, quy định thực tế đang khiến người bệnh chỉ có cơ hội nhận trợ cấp khi bệnh nặng, trong khi chi phí không chỉ phát sinh ở giai đoạn cuối. Việc đặt ngưỡng hưởng trợ cấp theo giai đoạn bệnh làm giảm tính kịp thời và nhân văn của chính sách an sinh xã hội, đồng thời có thể hạn chế cơ hội can thiệp, điều trị tích cực do gánh nặng tài chính buộc người bệnh trì hoãn hoặc từ bỏ liệu trình. Kiểm tra sức khỏe học đường: Xây lịch sử sức khỏe xuyên s…

Cử tri đề xuất xem xét mở rộng đối tượng và điều chỉnh điều kiện hưởng trợ cấp theo hướng không bó hẹp vào giai đoạn bệnh, mà cân nhắc mức hỗ trợ phù hợp với mức độ bệnh, thời gian điều trị và hoàn cảnh kinh tế của từng hộ. Họ cũng mong có hướng dẫn thống nhất để đảm bảo triển khai đồng bộ, công bằng giữa các địa phương.

Khung pháp lý hiện hành liên quan đến trợ cấp

Bộ Y tế đã trả lời kiến nghị của cử tri, nêu rõ nội dung tại Nghị định số 20/2021/NĐ-CP ngày 15/3/2021 quy định chính sách trợ giúp xã hội đối với đối tượng bảo trợ xã hội và các văn bản hướng dẫn có liên quan không thiết kế một chế độ trợ cấp xã hội hằng tháng riêng cho người mắc bệnh hiểm nghèo như ung thư hay suy thận. Do vậy, theo giải thích từ Bộ, không có quy định bắt buộc việc “chỉ hỗ trợ khi người bệnh ở giai đoạn cuối”.

Đồng thời, Luật Người khuyết tật và khoản 6 Điều 5 của Nghị định 20/2021 quy định: những người thuộc nhóm người khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng được hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng. Do đó, nếu người mắc bệnh hiểm nghèo được Hội đồng xác định mức độ khuyết tật đánh giá là người khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng thì họ được hưởng trợ cấp theo quy định này.

Vai trò của chính quyền địa phương sau điều chỉnh chính sách

Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 20/2021 — cụ thể là Nghị định số 76/2024/NĐ-CP (01/7/2024) — cho phép UBND cấp tỉnh, trên cơ sở điều kiện kinh tế – xã hội và khả năng cân đối ngân sách, trình HĐND cùng cấp quyết định hỗ trợ đối tượng có hoàn cảnh khó khăn khác chưa được quy định trong Nghị định. Nghĩa là, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền xem xét, quyết định việc hỗ trợ cho người mắc bệnh hiểm nghèo tại địa phương.

Việc mở kênh ra quyết sách tại cấp tỉnh tạo không gian cho các địa phương chủ động hỗ trợ nhưng cũng đặt ra nhu cầu về hướng dẫn triển khai để tránh chênh lệch lớn giữa tỉnh này và tỉnh khác. Những khác biệt về năng lực ngân sách, cơ chế xét duyệt hồ sơ, và tiêu chí áp dụng có thể dẫn đến tình trạng không đồng đều về quyền lợi giữa các vùng.

Thực tế các chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng ở địa phương—bao gồm các chiến dịch khám, sàng lọc và quản lý bệnh—cần được xem xét đồng bộ với chính sách trợ cấp; độc giả quan tâm tới bức tranh tiến độ khám, khoảng cách người chưa được phục vụ có thể tham khảo báo cáo liên quan về TPHCM tiến độ khám sức khỏe để hình dung thách thức trên quy mô đô thị lớn.

Con đường hưởng trợ cấp cho người mắc bệnh hiểm nghèo theo tiêu chí khuyết tật

Một điểm thực tiễn là cơ chế đánh giá khuyết tật có thể là ngưỡng tiếp cận trợ cấp hằng tháng: nếu người bệnh được Hội đồng xác định là khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng, họ thuộc đối tượng được hưởng trợ cấp theo Nghị định 20/2021. Cách tiếp cận này chuyển trọng tâm từ “giai đoạn bệnh” sang “hậu quả về chức năng và mức độ khuyết tật”—một tiêu chí mang tính định lượng và có thể kết nối với các tiêu chí xã hội khác.

Tuy nhiên, cách này cũng đặt câu hỏi về quá trình đánh giá: ai chịu trách nhiệm xác định mức độ khuyết tật, tiêu chuẩn xét duyệt thế nào và làm sao đảm bảo đánh giá thống nhất giữa các địa phương để tránh tùy tiện. Đây chính là lý do cử tri đề xuất cần có hướng dẫn triển khai đồng bộ.

Những cân nhắc khi điều chỉnh chính sách trợ cấp

Khi cân nhắc mở rộng đối tượng hoặc nới lỏng tiêu chí, có một số khía cạnh chính sách cần phân tích rõ ràng để đảm bảo vừa công bằng vừa khả thi về mặt tài chính. Các yếu tố cần được xem xét bao gồm:

• Tiếp cận kịp thời: chính sách cần tạo điều kiện hỗ trợ sớm để không làm gián đoạn việc điều trị có thể kéo dài chi phí về lâu dài.
• Tính công bằng: tiêu chí nên phản ánh hoàn cảnh kinh tế của hộ gia đình để ưu tiên cho nhóm nghèo, cận nghèo và lao động thu nhập thấp.
• Tính nhất quán trong đánh giá: quy trình xác định mức độ khuyết tật và thủ tục hưởng trợ cấp cần có hướng dẫn chặt chẽ để giảm chi phí hành chính và sai lệch giữa địa phương.
• Khả năng ngân sách: bất kỳ mở rộng nào cũng cần được đánh giá về tác động tới khả năng cân đối ngân sách ở Trung ương và địa phương.
• Tích hợp dữ liệu: việc liên kết hồ sơ y tế, quyết định hội đồng, và danh sách hưởng trợ cấp giúp minh bạch và dễ quản lý.

Ở góc độ cơ sở khám chữa bệnh và hệ thống y tế, có những mô hình quản lý bệnh mạn tính và hỗ trợ xã hội hiệu quả có thể tham khảo nhằm giảm tỷ lệ nhập viện và chi phí điều trị không cần thiết; việc học hỏi các sáng kiến triển khai tốt ở bệnh viện, cơ sở y tế cũng là tài liệu tham khảo hữu ích trong quá trình hoàn thiện chính sách. Ví dụ về các kinh nghiệm bệnh viện trong nâng cao an toàn người bệnh và quản lý dịch vụ chuyên môn có thể là nguồn tham khảo khi xây dựng tiêu chí nội bộ và quy trình thực thi, như trường hợp Bệnh viện Bạch Mai kiểm soát nhiễm khuẩn đã ghi nhận trong các báo cáo chuyên ngành.

Bộ Y tế và lộ trình hoàn thiện chính sách

Bộ Y tế đã tiếp nhận kiến nghị và cho biết sẽ nghiên cứu, đánh giá khi hoàn thiện chính sách trợ giúp xã hội để trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Quá trình này bao gồm rà soát các quy định hiện có, tổng hợp phản ánh từ cử tri, và cân đối với những quy định liên quan khác như luật về người khuyết tật và các nghị định sửa đổi.

Việc Bộ Y tế chủ động làm việc trên khung chính sách là bước cần thiết; song hành với đó là nhu cầu minh bạch lộ trình, tham vấn chuyên môn và đối thoại với đại diện người bệnh, địa phương và cơ quan quản lý ngân sách để thiết kế cơ chế thực thi khả thi và công bằng.

Bộ Y tế phản hồi kiến nghị của cử tri việc doanh nghiệp chậm, trốn đóng BHYT

SKĐS – Bộ Y tế cho biết sẽ phối hợp tăng cường kiểm tra, đối chiếu dữ liệu, truy thu và xử lý doanh nghiệp chậm, trốn đóng BHYT.

Gợi ý những bước thực tế để cân nhắc

Dựa trên kiến nghị của cử tri và khung pháp lý hiện có, một số bước có thể được xem xét khi hoàn thiện chính sách (mang tính tham khảo đối với người hoạch định): xây dựng tiêu chí đánh giá tổn thương chức năng thay vì chỉ căn cứ giai đoạn bệnh; thiết kế các mức hỗ trợ linh hoạt theo hoàn cảnh; chuẩn hoá quy trình xác định khuyết tật; và ban hành văn bản hướng dẫn cho địa phương về nguồn kinh phí, thủ tục xét duyệt và kiểm soát giám sát.

Song, mọi thay đổi đều cần được cân nhắc kỹ lưỡng về tác động tài chính và khả năng triển khai tại từng địa phương để tránh phát sinh bất cập trong thực tế vận hành.

Câu hỏi thường gặp

Kết luận: Kiến nghị mở rộng điều kiện hưởng trợ cấp với người mắc bệnh hiểm nghèo chuyển trọng tâm từ tranh luận về “giai đoạn bệnh” sang nhu cầu một cơ chế hỗ trợ kịp thời, công bằng và thực tế, phù hợp với hoàn cảnh kinh tế của người bệnh. Bộ Y tế sẽ tiếp tục nghiên cứu để tham mưu quyết định chính sách, trong khi các địa phương có thể cân nhắc phương án hỗ trợ phù hợp theo thẩm quyền. Việc cân bằng giữa nhân văn, công bằng và khả thi về ngân sách là thách thức then chốt cần giải quyết trong quá trình hoàn thiện.