Tiêm chủng khi mang thai: những mũi vaccine cần biết và lưu ý an toàn

Thời kỳ mang thai đặt cơ thể người phụ nữ vào trạng thái dễ tổn thương hơn trước các tác nhân truyền nhiễm. Thay đổi hệ miễn dịch cùng với những điều chỉnh ở hệ hô hấp và tim mạch có thể khiến mẹ bầu gặp nguy cơ biến chứng nặng nếu mắc một số bệnh. Ngoài nguy cơ cho mẹ, một số bệnh truyền nhiễm còn kéo theo rủi ro cho thai nhi, từ sinh non đến các biến cố sức khỏe khác. Vì vậy, việc đánh giá và áp dụng tiêm chủng đúng loại, đúng lúc là một phần quan trọng của chăm sóc thai kỳ.

Tại sao cần cân nhắc tiêm vaccine khi đang mang thai?

Khi đang mang thai, cơ thể trải qua những thay đổi sinh lý khiến phản ứng với một số bệnh truyền nhiễm trở nên nặng hơn. Với một số loại bệnh, nguy cơ phải nhập viện hoặc gặp biến chứng cao hơn so với phụ nữ không mang thai. Hơn nữa, kháng thể mà người mẹ sản sinh sau khi tiêm vaccine có thể truyền cho thai nhi qua nhau thai, tạo lớp bảo vệ tạm thời cho trẻ trong những tháng đầu đời — một lợi ích quan trọng khi nhiều bệnh nghiêm trọng tấn công trẻ sơ sinh.

Những vaccine thường được khuyến cáo cho phụ nữ mang thai

Các loại vaccine được xem xét tiêm trong thai kỳ là những vaccine mà lợi ích bảo vệ mẹ và trẻ vượt trội so với rủi ro tiềm ẩn. Quyết định tiêm còn phụ thuộc vào tuổi thai, tiền sử tiêm chủng và nguy cơ tiếp xúc với bệnh.

Vaccine phòng uốn ván

Uốn ván vẫn là bệnh nguy hiểm đối với mẹ và trẻ sơ sinh. Tiêm phòng uốn ván cho thai phụ giúp tạo kháng thể để giảm nguy cơ uốn ván sơ sinh nhờ kháng thể mẹ truyền qua nhau thai. Lịch tiêm cụ thể thường dựa trên việc người mẹ đã tiêm những mũi trước đó hay chưa; vì vậy, cung cấp đầy đủ thông tin tiền sử tiêm chủng cho nhân viên y tế là cần thiết để xác định mũi tiêm phù hợp.

Vaccine cúm mùa (influenza)

Phụ nữ mang thai có nguy cơ gặp biến chứng nặng khi nhiễm cúm do ảnh hưởng lên hệ hô hấp và tim mạch. Tiêm vaccine cúm bất hoạt dạng tiêm là biện pháp giúp giảm nguy cơ bệnh nặng cho mẹ. Một lợi ích thêm là kháng thể từ mẹ có thể giảm nguy cơ mắc cúm và giảm nhập viện do cúm ở trẻ sơ sinh trong vài tháng đầu sau sinh. Riêng vaccine cúm sống giảm độc lực dạng xịt mũi không được sử dụng khi mang thai.

Vaccine bạch hầu – ho gà – uốn ván (Tdap)

Ho gà nguy hiểm nhất với trẻ sơ sinh, những đối tượng chưa hoàn thành lịch tiêm. Tiêm Tdap cho mẹ trong thai kỳ giúp truyền kháng thể chống ho gà cho thai nhi, giảm nguy cơ trẻ sơ sinh mắc bệnh và phải nhập viện. Ở nhiều nơi, khuyến cáo tiêm Tdap trong mỗi lần mang thai, thường vào tam cá nguyệt thứ ba; tuy nhiên việc áp dụng cụ thể cần căn cứ vào hướng dẫn địa phương và tiền sử tiêm chủng của người mẹ.

Vaccine COVID-19: cần cân nhắc theo tình hình

Thông tin từ các nguồn y tế cho thấy phụ nữ mang thai có thể đối mặt với nguy cơ bệnh nặng do COVID-19 cao hơn so với phụ nữ không mang thai. Vaccine COVID-19 có khả năng giảm nguy cơ diễn biến nặng và nhập viện. Tuy nhiên, khuyến cáo liên quan đến loại vaccine, lịch tiêm và nhóm ưu tiên có thể cập nhật theo diễn biến dịch tễ và hướng dẫn của cơ quan y tế, nên thai phụ cần trao đổi với người có chuyên môn để quyết định phù hợp.

Những vaccine không nên tiêm trong thai kỳ

Các vaccine sống giảm độc lực thường không được khuyến cáo cho phụ nữ đang mang thai do nguy cơ với thai nhi. Trong số này có vaccine sởi – quai bị – rubella (MMR) và vaccine thủy đậu. Với các loại vaccine sống, phụ nữ có kế hoạch mang thai được khuyên nên hoàn tất mũi trước khi thụ thai và tránh thai trong khoảng thời gian theo hướng dẫn chuyên môn sau tiêm.

Quy trình và lưu ý trước, trong và sau khi tiêm

Quyết định tiêm vaccine cho thai phụ nên dựa trên cân nhắc cá nhân, bao gồm tuổi thai, tiền sử tiêm chủng, bệnh nền và nguy cơ tiếp xúc với bệnh. Khi đến cơ sở y tế để tiêm, thai phụ cần thông báo rõ tình trạng mang thai hoặc nghi ngờ có thai, cung cấp tiền sử dị ứng và các loại thuốc đang dùng.

• Nhân viên y tế cần được biết về các mũi vaccine đã tiêm trước đó để lập lịch phù hợp.
• Sau tiêm, thai phụ nên ở lại cơ sở ít nhất 30 phút để được theo dõi phản ứng cấp tính theo quy định.
• Theo dõi tại nhà và báo với cơ sở y tế nếu xuất hiện phản ứng bất thường hoặc dấu hiệu nghiêm trọng sau tiêm.

Một vài phản ứng nhẹ thường gặp sau tiêm gồm đau tại vị trí tiêm, mệt mỏi, đau cơ hoặc sốt nhẹ; hầu hết tự giới hạn. Trường hợp có triệu chứng nặng hoặc dấu hiệu dị ứng nghiêm trọng, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời.

Vai trò của lịch sử tiêm chủng và sự tư vấn cá nhân hóa

Không có một lịch tiêm chung áp dụng cho mọi thai phụ. Lịch tiêm phụ thuộc nhiều vào các mũi đã tiêm trong quá khứ và hướng dẫn hiện hành của cơ quan y tế. Vì vậy, việc cung cấp thông tin tiền sử tiêm chủng đầy đủ giúp nhân viên y tế cân nhắc lợi ích và rủi ro, từ đó tư vấn loại vaccine và thời điểm tiêm phù hợp nhất cho từng người.

Điểm cần ghi nhớ cho thai phụ

Trước khi quyết định tiêm chủng, thai phụ nên:

• Trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế về các lựa chọn vaccine phù hợp cho từng giai đoạn thai kỳ.
• Cung cấp chi tiết tiền sử dị ứng, bệnh mạn tính và các mũi tiêm trước đó.
• Hiểu rõ lợi ích tiêm chủng cho bản thân và trẻ để cân nhắc.
• Tuân thủ hướng dẫn theo dõi sau tiêm và liên hệ y tế khi cần.

Kết luận: Quyết định tiêm vaccine khi mang thai nên được đưa ra trên cơ sở tư vấn y tế, cân nhắc giữa lợi ích bảo vệ cho mẹ và trẻ và các yếu tố cá nhân như tiền sử tiêm chủng, bệnh nền và nguy cơ phơi nhiễm. Việc nắm rõ các loại vaccine được khuyến cáo và các loại cần tránh giúp thai phụ chủ động hơn trong chăm sóc sức khỏe bản thân và con sau sinh.

Mời độc giả xem thêm video:

<!– Phần giới thiệu đọc thêm: mỗi đoạn là một đoạn riêng, bằng tiếng Việt, có đúng một thẻ anchor text –>

Nếu bạn muốn biết nhóm thực phẩm và đồ uống nào cần thận trọng khi điều trị đái tháo đường để tránh tương tác và biến động đường huyết, hãy xem hướng dẫn cụ thể trong bài Các nhóm thực phẩm cần tránh khi dùng thuốc điều trị đái tháo đường cung cấp nguyên tắc ăn uống thực tế giúp giảm rủi ro tương tác thuốc.

Để xây dựng khẩu phần nhằm giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, bạn có thể tham khảo bài viết Nguyên tắc thực đơn giảm nguy cơ bệnh không lây nhiễm — bài này tổng hợp lời khuyên chọn chất béo lành mạnh, giảm muối và tăng rau quả phù hợp cho bữa ăn hàng ngày.

Nếu quan tâm đến các nguồn thực phẩm giàu vitamin A phù hợp cho trẻ nhỏ cùng cách chế biến tăng hấp thu trong giai đoạn dặm, bài Lựa chọn và chế biến thực phẩm giàu vitamin A cho trẻ sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích cho bố mẹ xây thực đơn an toàn và khoa học.