Chương Trình Nghiên Cứu Của WHO Về Các Bệnh Gây Đại Dịch: Những Gì Cần Lưu Ý

WHO và chiến lược phòng ngừa đại dịch

Đại dịch COVID-19 đã khẳng định rằng các căn bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan nhanh chóng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thống y tế toàn cầu cũng như gây ra nhiều hệ lụy kinh tế và xã hội đáng kể. Để chuẩn bị cho những tình huống tương tự trong tương lai, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã thiết lập chương trình R&D Blueprint, tập trung vào việc nghiên cứu và phát triển các biện pháp đối phó đối với những bệnh dịch tiềm ẩn.

Chương trình này đã xác định được một số căn bệnh và tác nhân có khả năng gây dịch lớn, từ đó người ta có thể ưu tiên nghiên cứu vaccine, phác đồ điều trị, và các biện pháp can thiệp cần thiết. Tại Sao Người Trên 60 Tuổi Nên Tăng Cường Lượng Chất Xơ T… Dinh Dưỡng và Phát Triển Chiều Cao: Góc Nhìn Của Chuyên Gia

COVID-19 và các coronavirus khác

Nhóm virus coronavirus vẫn nằm trong danh sách ưu tiên của WHO. Những bệnh như COVID-19 (gây ra bởi virus SARS-CoV-2), SARS (do SARS-CoV) và MERS (do MERS-CoV) đã cho thấy khả năng gây bệnh nặng ở người. Với việc liên tục theo dõi và nghiên cứu, WHO mong muốn cải thiện khả năng phát hiện cũng như phát triển vaccine và phương pháp điều trị cho các coronavirus có thể xuất hiện trong tương lai.

Virus Nipah và các henipavirus

Nipah là virus nằm trong danh sách được WHO đặc biệt chú trọng. Nhiễm virus này có thể dẫn đến viêm não hoặc các bệnh hô hấp nghiêm trọng, với tỷ lệ tử vong ghi nhận trong các đợt bùng phát lên đến 75%. Cho đến nay, vẫn chưa có vaccine hay thuốc điều trị được cấp phép sử dụng rộng rãi, khiến virus này trở thành một trong những ưu tiên ưu tiên hàng đầu trong nghiên cứu.

Ebola và Marburg

Nằm trong họ virus Filoviridae, cả Ebola và Marburg đều có thể gây ra bệnh nặng ở người, với các đợt bùng phát chủ yếu tại châu Phi. Khả năng lây truyền qua tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể của người bệnh khiến việc kiểm soát các ca bệnh trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Do đó, WHO đã ưu tiên nghiên cứu những căn bệnh này để phát triển các biện pháp ứng phó hiệu quả hơn.

Virus Lassa

Sốt Lassa, do virus Lassa gây ra, chủ yếu lưu hành tại Tây Phi. Virus này có thể lây qua tiếp xúc với thực phẩm hoặc vật dụng bị nhiễm và từ người sang người trong các môi trường chăm sóc y tế không đảm bảo vệ sinh. WHO ước tính có từ 100.000 đến 300.000 ca nhiễm hàng năm nhưng số liệu thực tế khó xác định do điều kiện giám sát còn hạn chế.

Sốt xuất huyết Crimean-Congo

Bệnh sốt xuất huyết Crimean-Congo (CCHF) do virus CCHF gây ra, lây nhiễm chủ yếu qua bọ ve. Tỷ lệ tử vong có thể dao động từ 10% đến 40%, tùy vào tình huống dịch. Virus này đã được phát hiện ở nhiều khu vực châu Phi, Trung Đông và cả châu Âu, khiến việc giám sát và nghiên cứu trở nên cấp thiết.

Sốt Rift Valley

Sốt Rift Valley là bệnh do virus Rift Valley gây ra, lây nhiễm chủ yếu ở động vật như cừu, dê nhưng cũng có thể lây sang người. Các yếu tố như mưa lớn và lũ lụt có thể làm tăng nguy cơ bùng phát dịch.

Virus Zika

Virus Zika là một tác nhân cần được chú ý trong danh sách ưu tiên của WHO. Hầu hết người mắc không có triệu chứng nặng, nhưng nếu phụ nữ mang thai nhiễm virus này, có thể dẫn đến các dị tật nghiêm trọng ở thai nhi. Việc nghiên cứu virus Zika có ý nghĩa rất lớn trong phát triển vaccine và các phương pháp kiểm soát.

Khái niệm “Disease X”

Khái niệm Disease X đại diện cho khả năng một mầm bệnh chưa được biết đến có thể xuất hiện và gây ra một đợt dịch nghiêm trọng trong tương lai. Đây không phải là tên của một loại virus cụ thể mà là một khái niệm giúp WHO chuẩn bị cho những điều không thể đoán trước, tránh sự chuẩn bị chỉ cho các mầm bệnh đã biết. COVID-19 chính là ví dụ cho tình huống mà Disease X nhấn mạnh.

Giám sát virus H5N1

Virus cúm H5N1 có khả năng lây lan giữa các loài động vật và có thể lây sang con người. Mặc dù hiện tại H5N1 chưa có khả năng lây truyền hiệu quả từ người sang người, việc giám sát virus này vẫn rất cần thiết để phòng ngừa nguy cơ dịch bệnh trong tương lai.

Chuẩn bị cho đại dịch bằng cách tiếp cận “một sức khỏe”

Các mầm bệnh do động vật, như nhiều virus trên, cho thấy rằng sức khỏe con người không thể tách rời khỏi sức khỏe động vật và môi trường. Cách tiếp cận “một sức khỏe” (One Health) hướng đến việc hợp tác giữa các lĩnh vực y tế con người, thú y và bảo vệ môi trường để phát hiện sớm các rủi ro mới. Đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa, biến đổi khí hậu và sự gia tăng tiếp xúc giữa con người và động vật hoang dã.

Điều quan trọng là WHO không thể dự đoán chính xác được những bệnh dịch kế tiếp sẽ xuất phát từ đâu, nhưng việc đầu tư vào nghiên cứu, giám sát và phát triển các biện pháp ứng phó trước khi khủng hoảng xảy ra sẽ tăng cường khả năng ứng phó của chúng ta đối với những mầm bệnh mới có thể xuất hiện.