Đổi Mới Truyền Thông Về Người Khuyết Tật: Từ Ngôn Ngữ Đến Cách Nhìn

Cải cách thông tin về cộng đồng người khuyết tật

Vào ngày 12/8, Hội Người khuyết tật TP. Hà Nội đã tổ chức một hội nghị chuyên đề mang tên “Ngôn từ và Góc máy: Thực hành truyền thông tiếp cận từ nội dung đến hình ảnh”. Sự kiện này được tổ chức với sự hỗ trợ của tổ chức Humanity & Inclusion (HI) trong khuôn khổ Dự án MIC, nhận tài trợ từ Phái đoàn Liên minh châu Âu, nhằm mục tiêu nâng cao nhận thức, giảm thiểu kỳ thị và khuyến khích người khuyết tật tham gia tích cực hơn vào đời sống xã hội.

Tại buổi khai mạc, ông Phạm Quang Khoát – Phó chủ tịch Hội Người khuyết tật TP. Hà Nội đã nhấn mạnh vai trò quan trọng của truyền thông như một công cụ có sức ảnh hưởng mạnh mẽ. Ông khẳng định rằng một bài viết, một bức ảnh hay một từ ngữ trong tiêu đề có thể tác động vô cùng lớn đến cách nhìn nhận của cộng đồng về người khuyết tật. Nghệ An Chuẩn Bị Sơ Tán Hơn 146.000 Người Trong Trường Hợ… Tai Nạn Giao Thông Thảm Khốc Tại Đồng Tháp: Một Người Thi… Cảnh Báo An Toàn Giao Thông Tại Phố Đường Tàu Văn Miếu

Ông Khoát cũng chỉ ra rằng vẫn còn nhiều bài viết hiện nay sử dụng các cụm từ như “lương y tật nguyền”, “cô gái tật nguyền” hoặc “làm nên điều kỳ diệu”. Mặc dù không phải là có ý định gây tổn thương, nhưng những cách diễn đạt này vô tình làm nổi bật những khiếm khuyết hoặc biến những thành tựu bình thường thành những kỳ tích không cần thiết. “Nếu một người ngồi xe lăn tốt nghiệp đại học, liệu có cần phải coi đó là một kỳ tích không? Chúng ta cần tự hỏi rằng: tôi đang kể câu chuyện này từ góc nhìn nào và nếu tôi là nhân vật trong câu chuyện, liệu tôi có muốn được mô tả như vậy không?”, ông đặt vấn đề.

Theo đại diện từ Hội Người khuyết tật TP. Hà Nội, truyền thông cần thiết phải loại bỏ hình thức thương hại, không tô hồng những hoàn cảnh khó khăn, và không biến khuyết tật thành những thành tích. Thay vì đó, các tác phẩm báo chí nên đề cập đến người khuyết tật như những cá nhân bình thường với những câu chuyện phi thường được thể hiện một cách tự nhiên, phản ánh đúng quyền được sống cuộc đời mà họ đã chọn.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Hà, quản lý Dự án MIC từ tổ chức HI tại Việt Nam, đã giới thiệu về chương trình, cho biết Dự án được tài trợ bởi Phái đoàn Liên minh châu Âu và đang được thực hiện tại Hà Nội thông qua sự hợp tác giữa HI Việt Nam và Hội Người khuyết tật TP. Hà Nội. Mục tiêu của dự án là giảm thiểu kỳ thị và tăng cường tiếng nói cũng như sự tham gia của người khuyết tật, đặc biệt tập trung vào các nhóm ít được đại diện trong các lĩnh vực như giáo dục, việc làm và phòng chống bạo lực giới.

Tại hội nghị, bà Dương Thị Vân, Giám đốc Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ hòa nhập NKT (ICC) và cũng là nguyên Chủ tịch Hội Người khuyết tật TP.Hà Nội, đã đề cập đến những rào cản môi trường, giao tiếp và nhận thức xã hội hiện nay. Bà nhấn mạnh rằng việc cải thiện cơ sở hạ tầng cùng với việc thay đổi nhận thức cộng đồng là yếu tố thiết yếu để thúc đẩy hòa nhập.

Theo số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổng điều tra dân số, hiện nay Việt Nam có khoảng 7% dân số, tương đương hơn 7 triệu người, là người khuyết tật. Các phương tiện truyền thông cần dừng việc khai thác hình ảnh người khuyết tật để làm nguồn cảm hứng cho người không khuyết tật (inspiration porn), mà nên phản ánh họ như những chủ thể bình đẳng có đầy đủ quyền và trách nhiệm công dân.

Chia sẻ quy chuẩn tác nghiệp và đạo đức truyền thông

Buổi tọa đàm cũng bao gồm các hoạt động trải nghiệm thực tế để giúp người làm báo nhận diện những rào cản. Phóng viên và sinh viên báo chí đã được chia thành các nhóm để trải nghiệm việc di chuyển bằng xe lăn, đeo kính che mắt nhằm cảm nhận không gian của người khiếm thị, hoặc học ngôn ngữ ký hiệu cùng người khiếm thính.

Tại buổi tọa đàm, bà Nguyễn Thị Thục Hạnh, nguyên Tổng biên tập Báo Phụ nữ Việt Nam và nguyên Ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà báo Việt Nam, đã nhấn mạnh rằng một bài báo về người khuyết tật không cần phải làm độc giả cảm thấy thương xót cho nhân vật, cũng không cần bắt nhân vật phải trở thành nguồn cảm hứng. Truyền thông cần hướng đến sự thay đổi từ các chủ đề nhân đạo thành những vấn đề xã hội chính thống.

Đội ngũ phóng viên và biên tập viên cần phải tuân thủ quy tắc tác nghiệp khi tiếp cận với từng nhóm nhân vật. Khi phỏng vấn người dùng xe lăn, nhà báo cần giao tiếp ở trình độ ngang tầm mắt, kiểm tra tính khả thi của địa điểm và không được tự ý điều khiển xe lăn khi chưa có sự đồng ý.

Đối với những nhân vật khiếm thị, phóng viên cần chủ động giới thiệu bản thân, mô tả môi trường xung quanh và sử dụng ngôn ngữ rõ ràng để hướng dẫn vị trí. Khi làm việc với người khiếm thính, nhà báo phải tương tác trực tiếp với nhân vật thay vì chỉ nói chuyện với người phiên dịch, đồng thời các khung hình quay phim cần phải bao gồm cả biểu cảm và ngôn ngữ cơ thể.

Thực hành báo chí cần phải tuân thủ nguyên tắc “Không có gì về chúng tôi nếu không có chúng tôi” (Nothing About Us Without Us). Mỗi từ mà chúng ta lựa chọn và mỗi hình ảnh mà chúng ta tạo ra đều có thể là một rào cản hoặc một cánh cửa mở ra cho sự hòa nhập.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan làm Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về người khuyết tật

SKĐS – Theo Quyết định số 1059/QĐ-TTg, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan làm Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về người khuyết tật Việt Nam.