Đối Phó Với Biến Đổi Khí Hậu: Sức Khỏe Người Lao Động Ngoài Trời Bị Đe Dọa Như Thế Nào?

Vào sáng ngày 14/8 tại Hà Nội, một hội thảo quốc gia đã được tổ chức nhằm chia sẻ những phát hiện nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đối với sức khỏe của các lao động tự do làm việc ngoài trời tại Việt Nam. Sự kiện này thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà quản lý, các tổ chức và đại diện của người lao động.

PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên, Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, cho biết hiện nay có khoảng 33 triệu lao động phi chính thức tại Việt Nam, chiếm hơn 50% tổng số lao động. Nhóm lao động này bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau như bán hàng rong, lái xe ôm, giao hàng, xây dựng, vệ sinh công cộng, thu gom phế liệu và nông nghiệp.

Ông Xuyên cũng cảnh báo rằng biến đổi khí hậu đã tạo ra nhiều tác động tiêu cực như ô nhiễm môi trường, gia tăng chất thải nguy hại, và sự xuất hiện của các bệnh truyền nhiễm mới. Những hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng, bão lũ, nước biển dâng và xâm nhập mặn đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của người lao động ngoài trời.

Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, Tổng hội Y học Việt Nam đã hợp tác với Viện Phát triển Sức khỏe cộng đồng Ánh sáng – LIGHT và Viện Y học ứng dụng Việt Nam, được hỗ trợ bởi Viện Nghiên cứu Xã hội Quốc gia Vương quốc Anh (NatCen) và Quỹ Wellcome Trust, tiến hành một nghiên cứu tại bốn thành phố lớn: Cần Thơ, Đà Nẵng, TP.HCM và Hà Nội, từ tháng 2/2024 đến 9/2026. Nghiên cứu nhằm đánh giá các chính sách hiện hành, xác định các lỗ hổng và đề xuất reform nhằm bảo vệ sức khỏe cho nhóm lao động này.

Những Rủi Ro Sức Khỏe Đối Với Lao Động Ngoài Trời

Nghiên cứu đã thực hiện khảo sát trên 1.208 lao động tự do tại bốn thành phố lớn và những kết quả thu được rất đáng lo ngại. Trong số đó, 95,4% lao động cho biết đã từng tiếp xúc với nắng nóng trong năm qua, 71% đã phải làm việc dưới mưa lớn, và 38,7% đã trải qua ngập lụt nghiêm trọng cùng nhiều yếu tố thời tiết khắc nghiệt khác.

Chưa dừng lại ở đó, có đến 55,6% lao động cho biết họ thường xuyên tiếp xúc với từ 6 đến 10 yếu tố nguy cơ, trong khi 29,1% khác gặp phải từ 11 đến 15 yếu tố. Trung bình, họ làm việc khoảng 8,7 giờ mỗi ngày, làm việc trong 6,36 ngày/tuần, kết quả là khoảng 55,3 giờ mỗi tuần.

Một báo cáo khác chỉ ra rằng 68,5% công nhân gặp phải ít nhất một triệu chứng liên quan đến cơ, xương, khớp sau mỗi ngày làm việc, 23,7% có triệu chứng hô hấp, 13,1% gặp vấn đề về da và 12,2% gặp khó khăn tiêu hóa. Sức khỏe tâm thần cũng không nằm ngoài sự chú ý; với 32,8% người lao động cho thấy biểu hiện lo âu từ nhẹ đến rất nặng và 17,8% có sự căng thẳng mức độ tương tự.

TS.BS Nguyễn Thu Giang nhấn mạnh rằng tác động của biến đổi khí hậu phải được nhìn nhận như một chuỗi liên kết mà trong đó bao gồm phơi nhiễm môi trường, sức khỏe và khả năng làm việc, từ đó tác động tới sinh kế và khả năng thích ứng của người lao động. Do đó, việc bảo vệ sức khỏe cho nhóm lao động ngoài trời không chỉ là vấn đề liên quan đến ngành y tế.

Khó Khăn Trong Việc Giảm Thiểu Nguy Cơ

Mặc dù nhiều người lao động hiểu rõ rủi ro sức khỏe nhưng khả năng để giảm phơi nhiễm vẫn rất hạn chế. Thật đáng chú ý, 90,1% người lao động cho biết họ sử dụng mũ, khăn che đầu và cổ khi làm việc dưới nắng; 67,6% thường xuyên uống nước và 57,9% tìm nơi râm mát để nghỉ ngơi. Thế nhưng chỉ 19,1% có khả năng ngừng làm việc trong điều kiện nắng nóng nghiêm trọng, còn 1,4% có thể chuyển sang công việc khác ít bị ảnh hưởng bởi thời tiết. Đối với những lao động tự do, nghỉ việc đồng nghĩa với việc mất thu nhập.

Tại hội thảo, TS.BS Trương Hồng Sơn đã trình bày kết quả rà soát 45 văn bản pháp lý và chính sách liên quan đến lao động, y tế và khí hậu. Kết quả cho thấy các chính sách hiện tại còn phân tán và chưa đầy đủ trong việc nhận diện các rủi ro sức khỏe mà lao động ngoài trời phải đối mặt.

Nhóm nghiên cứu đã chỉ ra rằng lao động tự do ngoài trời vẫn chưa được xem xét đầy đủ trong các chương trình thích ứng với biến đổi khí hậu; dữ liệu về khí hậu và sức khỏe lao động còn thiếu đồng bộ, khiến việc phối hợp giữa các ngành chưa được rõ ràng.

Các khuyến nghị đưa ra từ nhóm nghiên cứu bao gồm tăng cường khả năng tiếp cận bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, và chăm sóc sức khỏe ban đầu. Ngoài ra, cần thiết lập hướng dẫn bảo vệ sức khỏe trong các điều kiện như nắng nóng, mưa bão, và ngập lụt, đồng thời triển khai các điểm nghỉ cho lao động ngoài trời để đảm bảo sức khỏe và an toàn.

Thông điệp rõ ràng từ hội thảo là không thể yêu cầu người lao động tự thích nghi với biến đổi khí hậu nếu không có hệ thống bảo vệ thích hợp. Cần có sự phối hợp mạnh mẽ giữa y tế, lao động, an sinh xã hội, môi trường và chính quyền địa phương để bảo vệ sức khỏe của người lao động cũng như hỗ trợ họ duy trì sinh kế giữa những rủi ro khí hậu ngày càng gia tăng.

Đối với những vấn đề phức tạp như vậy, các giải pháp cần được xem xét một cách toàn diện và đồng bộ hơn trong tương lai.