Trung tâm bảo tồn ví, giặm Nghệ Tĩnh: công trình hoàn thiện phần thô nhưng vẫn chờ ngày hoạt động

Một tòa nhà năm tầng khang trang nằm trên đường Nguyễn Du (phường Trường Vinh) nhưng lâu nay vẫn chưa mở cửa phục vụ cộng đồng — đó là thực tế của Trung tâm bảo tồn dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh. Dự án dựng lên với kỳ vọng làm bệ đỡ cho hoạt động biểu diễn, lưu trữ và truyền dạy một di sản được UNESCO công nhận, nhưng sau nhiều năm, công trình mới chỉ dừng ở bước hoàn thiện cơ bản và đang chờ thủ tục để tiếp tục đầu tư.

Khởi đầu của dự án và mục tiêu bảo tồn

Ý tưởng xây dựng trung tâm xuất phát từ quyết định phê duyệt năm 2015 và việc khởi công công trình vào năm 2016. Mục đích rõ ràng: tạo ra một cơ sở đủ năng lực để bảo tồn, nghiên cứu và phát huy dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh — một di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh. Theo thiết kế, công trình kết hợp khu hành chính, phòng nghiên cứu, không gian lưu trữ hồ sơ cùng khán phòng trong nhà quy mô khoảng 500 chỗ và sân khấu ngoài trời cho hoạt động biểu diễn.

Hiện trạng công trình: phần xây dựng đã xong, nhiều hạng mục còn dở dang

Quan sát tại chỗ cho thấy phần thô về xây dựng cơ bản đã được hoàn thành: tường được sơn, cửa đã lắp, hệ thống điều hòa và chiếu sáng cơ bản có mặt. Tuy nhiên, do công trình không được đưa vào khai thác trong thời gian dài, một số chi tiết bắt đầu xuống cấp, xuất hiện vết bong tróc. Xung quanh tòa nhà, cỏ dại mọc um tùm — dấu hiệu của tình trạng bỏ không kéo dài.

Một trở ngại khác liên quan đến mặt bằng phía trước công trình: khuôn viên chưa thể hoàn thiện đúng theo thiết kế do còn tồn tại một hộ dân chưa bàn giao đất. Tình trạng này khiến sân vườn, lối vào và các hạng mục cảnh quan chưa thể thi công, làm giảm khả năng khai thác đồng bộ của dự án ngay cả khi phần nhà chính đã xong.

Giai đoạn 2: ngân sách được phê duyệt, thủ tục đấu thầu đang thực hiện

Đại diện Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch Nghệ An, bà Trần Thị Mỹ Hạnh, cho biết tỉnh vừa phê duyệt kinh phí cho giai đoạn 2 của dự án. Phần ngân sách này nhằm hoàn thiện các hạng mục còn dang dở: san nền sân vườn, cảnh quan, trang thiết bị chuyên dụng, cùng hệ thống âm thanh và chiếu sáng cần thiết cho khán phòng và sân khấu ngoài trời.

Theo thông tin từ cơ quan quản lý, dự án đang trong quá trình làm thủ tục đấu thầu để lựa chọn nhà thầu cung cấp thiết bị và hoàn thiện các hạng mục. UBND tỉnh đã giao mốc thời gian yêu cầu hoàn thiện phần việc còn lại để công trình có thể đưa vào sử dụng trong tháng 12/2026 — một thời hạn mà những người làm nghệ thuật và quản lý văn hóa đang theo dõi sát sao.

Tiếng nói của người làm nghề: mong sớm có không gian hoạt động

Ông Trần Quốc Chung, Giám đốc Trung tâm Nghệ thuật truyền thống Nghệ An, nhấn mạnh nhu cầu có một địa điểm ổn định để biểu diễn và lưu trữ tư liệu. Với khán phòng trong nhà và nhà diễn xướng ngoài trời trong cùng một khuôn viên, trung tâm hứa hẹn trở thành nơi tổ chức chương trình định kỳ, nơi các câu lạc bộ ví, giặm tập luyện và nơi đón khán giả — đồng thời là điểm sinh hoạt văn hóa cho cộng đồng và du khách.

Theo ông Chung, sức sống của di sản không chỉ phụ thuộc vào tòa nhà mà còn đòi hỏi hoạt động liên tục: biểu diễn, truyền dạy, ghi âm, sưu tầm tư liệu. Vì vậy, việc chậm đưa công trình vào sử dụng khiến cộng đồng nghệ nhân và người nghiên cứu cảm thấy sốt ruột, bởi mỗi năm trôi qua là một năm cơ hội bị bỏ lỡ trong nỗ lực duy trì truyền thống.

Những hệ lụy khi công trình văn hoá để trống dài ngày

Một công trình xây dựng xong nhưng không khai thác gây lãng phí nguồn lực công và làm giảm hiệu quả đầu tư. Về mặt kỹ thuật, cơ sở thiết bị, hệ thống âm thanh, ánh sáng để lâu không vận hành có thể xuống cấp nhanh hơn; về mặt xã hội, địa điểm không hoạt động đồng nghĩa với việc tuyến dây duy trì, đào tạo thế hệ kế thừa bị gián đoạn.

Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện giai đoạn 2 càng trở nên cần thiết để tránh kéo dài thêm tình trạng lãng phí và để biến công trình từ khối bê tông thành một trung tâm có hoạt động thường xuyên, có sức sống. Đồng thời, việc giải quyết dứt điểm vấn đề giải phóng mặt bằng phía trước là điều bắt buộc để đưa toàn bộ khuôn viên vào phục vụ cộng đồng.

Quản lý, giám sát và trách nhiệm của các bên liên quan

Việc tỉnh phê duyệt tiếp kinh phí và giao mốc thời gian hoàn thiện cho thấy bước tiếp theo đang phụ thuộc vào năng lực tổ chức các thủ tục đấu thầu, lựa chọn nhà thầu và giám sát thi công. Những quyết định liên quan đến đầu tư công khi được công khai, minh bạch sẽ giúp rút ngắn thời gian và hạn chế sai sót có thể phát sinh trong quá trình triển khai.

Ở góc độ quản lý nhà nước, sự kiện này cho thấy tầm quan trọng của cơ chế theo dõi, giám sát dự án văn hóa — cả từ phía cơ quan chủ quản và cộng đồng nghệ thuật. Việc công trình chuyển từ trạng thái dở dang sang hoàn chỉnh đòi hỏi phối hợp liên ngành giữa sở, ban, ngành và chính quyền địa phương.

Với tinh thần quản lý và cải cách, các quyết định liên quan đến nhân sự cấp quản lý cũng là yếu tố ảnh hưởng lớn tới chất lượng giám sát các dự án công. Việc theo dõi những thay đổi và nhiệm vụ mới của lãnh đạo trong hệ thống thanh tra có thể hữu ích để hiểu rõ hơn cơ chế kiểm soát trong tương lai, như trong bài viết về Bổ nhiệm Phó Tổng Thanh tra, nơi phân tích nhiệm vụ và kỳ vọng đối với lãnh đạo mới trong lĩnh vực thanh tra.

Gợi mở mối liên hệ với thực trạng an toàn và quản trị địa phương

Việc công trình bị dở dang cũng khiến nhiều người liên tưởng tới những hệ quả khác khi công trình hoặc hạng mục công cộng không được bàn giao hoặc không được quan tâm kịp thời: từ rủi ro xuống cấp đến khả năng ảnh hưởng tới an toàn khu vực. Trong một số chủ đề liên quan tại địa phương, các sự cố như tai nạn giao thông trên đường tỉnh hay những vụ việc an toàn ở vùng nông thôn là lời nhắc về tầm quan trọng của quản trị và an toàn cộng đồng — ví dụ như vụ Rơi xuống vực xe máy Lào Cai được phản ánh trên báo, hay những bài học an toàn nông thôn như trong câu chuyện về Hai người tử vong vườn dừa Đồng Tháp.

Lộ trình kỳ vọng và điều cộng đồng nên quan tâm

Thông tin chính thức từ cơ quan quản lý cho biết nếu các thủ tục đấu thầu và thi công diễn ra suôn sẻ, các hạng mục còn lại có thể hoàn thành theo mốc được UBND tỉnh giao. Với cộng đồng nghệ nhân, điều quan trọng không chỉ là ngày tòa nhà mở cửa mà là kế hoạch vận hành bền vững: chương trình biểu diễn, lịch tập luyện, công tác lưu trữ tư liệu và chế độ bảo trì thiết bị để giữ trung tâm luôn hoạt động ổn định.

Người dân, nghệ sĩ và những người quan tâm tới di sản có quyền theo dõi tiến độ, đặt câu hỏi về minh bạch tài chính và lộ trình sử dụng công trình. Khi trung tâm đi vào hoạt động, đây sẽ là không gian chuyên biệt để dân ca ví, giặm được biểu diễn thường xuyên, đồng thời là điểm kết nối giữa nghệ nhân và công chúng, góp phần duy trì truyền thống trong đời sống đương đại.

Kết luận: biến tòa nhà thành nơi có “sức sống”

Trung tâm bảo tồn dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh đã vượt qua giai đoạn xây dựng cơ bản nhưng còn một chặng đường để thực sự chứng minh giá trị. Việc tỉnh phê duyệt giai đoạn 2 và giao mốc hoàn thiện vào tháng 12/2026 là tín hiệu tích cực, song để biến tòa nhà thành nơi có hoạt động thường xuyên cần sự vào cuộc quyết liệt trong khâu giải phóng mặt bằng, đấu thầu, cung cấp trang thiết bị và xây dựng kế hoạch vận hành lâu dài.

Người làm nghề và cộng đồng đang chờ đợi không chỉ một công trình mới, mà là một không gian có sức sống để di sản đã được ghi danh tiếp tục được biểu diễn, truyền dạy và lan tỏa. Việc theo dõi tiến độ triển khai trong những tháng tới sẽ cho thấy liệu kỳ vọng đó có trở thành hiện thực.

Ảnh: Song Hoàng