Xác Định Danh Tính Liệt Sĩ: Thách Thức Khi Thiếu Thân Nhân Đối Chiếu

Trong hơn 4 tháng qua, chiến dịch “500 ngày đêm” đã đạt được những kết quả khả quan trong việc tìm kiếm và xác định danh tính những liệt sĩ còn thiếu thông tin. Với hơn 1.400 hài cốt được phát hiện, hàng chục nghìn mẫu hài cốt và mẫu sinh phẩm đã được thu thập để phục vụ cho việc giám định ADN. Đây là cơ hội lớn để nhiều anh hùng liệt sĩ có thể được trở về với tên tuổi thực sự của mình sau nhiều thập kỷ.

Giữa những niềm vui từ việc tìm thấy hài cốt của nhiều gia đình, vẫn còn nhiều người đang chờ đợi thông tin trong sự mòn mỏi. Chẳng hạn như bà Nguyễn Thị Hà ở Đan Phượng, Hà Nội, đã gửi thắc mắc về việc ông ngoại của bà là một liệt sĩ hy sinh trong kháng chiến chống Pháp năm 1952, hiện được an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Nho Quan, tỉnh Ninh Bình. Cách Nhận Diện Giấy Mời Thuế Giả Mạo Để Bảo Vệ Bản Thân Tai Nạn Giao Thông Kinh Hoàng: Người Đàn Ông Tấn Công Tài… Hà Nội: Những Bà Lão Vượt Mưa Đến Nghĩa Trang Trong Ngày…

Nghĩa trang đã tiến hành lấy mẫu xét nghiệm cho hơn 150 ngôi mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính, bao gồm cả phần mộ của ông ngoại bà. Điều này mang lại hy vọng lớn cho gia đình trong hành trình tìm lại danh tính và nơi an nghỉ chính xác của ông.

Tuy nhiên, khi gia đình bà đến xã Ô Diên (khu vực Liên Hà, Đan Phượng, Hà Nội) để đề nghị xét nghiệm ADN, họ được thông báo rằng chỉ chấp nhận mẫu ADN từ thân nhân bên dòng ngoại của liệt sĩ, cụ thể là từ mẹ của liệt sĩ. Trong khi đó, hiện tại gia đình bà đã không còn ai trong dòng ngoại.

Thực tế, gia đình chỉ còn lại người con gái của liệt sĩ. Tuy nhiên, khi họ hỏi về việc xét nghiệm ADN đối với con gái của liệt sĩ, thì được biết hiện chưa thể thực hiện. Hồ sơ của gia đình chỉ được tiếp nhận và phải chờ. Bà Hà thẳng thắn bày tỏ sự lo lắng: “Chúng tôi thực sự không biết phải chờ đến bao giờ. Ông đã hy sinh hơn 70 năm, gia đình cũng đã chờ đợi suốt nhiều năm để có cơ hội xác định chính xác phần mộ của ông”.

Giải thích vấn đề này, ThS Chu Thị Thủy từ Viện Pháp y Quốc gia cho biết, do phần lớn mẫu hài cốt liệt sĩ đã được chôn cất từ rất lâu, nên mức độ phân hủy khá cao. Do đó, chất lượng mẫu chỉ đáp ứng yêu cầu xét nghiệm ADN ty thể (mtDNA) để xác định mối quan hệ huyết thống theo dòng mẹ.

Nếu gia đình không còn thân nhân theo dòng mẹ, việc đối chiếu bằng ADN ty thể sẽ trở nên khó khăn. Ngược lại, phương pháp xét nghiệm ADN nhân có thể xác định quan hệ huyết thống trực hệ như cha – con hoặc mẹ – con, nhưng yêu cầu chất lượng ADN từ mẫu hài cốt phải đủ tốt. Với những mẫu hài cốt phân hủy lâu, thường không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật cần thiết.

Điều này dẫn đến nhiều trường hợp không thể xác định danh tính liệt sĩ bằng phương pháp xét nghiệm ADN. Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Hà kiến nghị các cơ quan chức năng cần có hướng dẫn và giải pháp để con gái của liệt sĩ có thể sớm được lấy mẫu xét nghiệm ADN, từ đó giúp xác định chính xác phần mộ của ông.

Chọn Thân Nhân Đối Chiếu ADN: Những Quy Tắc Cần Biết

Các chuyên gia cho biết, trong quá trình xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, việc chọn thân nhân để lấy mẫu ADN không chỉ dựa vào mức độ gần gũi trong huyết thống. Nhiều gia đình thắc mắc khi được yêu cầu lấy mẫu ADN của con gái ruột của liệt sĩ thay vì con ruột.

Trong khi ADN nhân (autosomal DNA), ADN ty thể (mitochondrial DNA – mtDNA) và ADN nhiễm sắc thể Y (Y-STR) thường được sử dụng, mỗi loại ADN lại có đặc điểm di truyền khác nhau và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Đối với những hài cốt liệt sĩ đã chôn cất từ lâu, ADN nhân thường bị phân hủy mạnh, trong khi ADN ty thể lại có khả năng tồn tại lâu hơn và dễ dàng thu thập hơn. Chính vì vậy, ADN ty thể được sử dụng phổ biến trong việc nhận dạng hài cốt lịch sử.

Điều quan trọng là ADN ty thể hoàn toàn được di truyền qua dòng mẹ. Điều này có nghĩa rằng cả con trai và con gái đều nhận ADN ty thể từ mẹ, nhưng chỉ có con gái mới có thể truyền ADN này cho thế hệ sau. Điều này tạo ra chuỗi di truyền liên tục qua nhiều thế hệ và giúp xác định quan hệ huyết thống trong những trường hợp thiếu ADN nhân.

Khi xác định danh tính một người đàn ông, ví dụ, cả người này và em gái ruột đều nhận ADN ty thể từ cùng một mẹ, vì vậy cả hai đều mang ADN ty thể giống nhau. Khi em gái kết hôn và sinh con, con của cô cũng mang ADN ty thể này. Trong khi đó, con trai của người đàn ông không đủ ADN ty thể để đối chiếu, bởi vì chúng nhận ADN từ mẹ của chúng.

Vì vậy, việc lấy mẫu con của em gái ruột, thay vì lấy mẫu con ruột, không phải là điều đáng ngạc nhiên. Quyết định này được đưa ra dựa trên nguyên lý di truyền học và tình trạng của hài cốt.

Việc lựa chọn thân nhân để lấy mẫu không chỉ dựa trên mối quan hệ huyết thống mà còn dựa vào sơ đồ phả hệ của gia đình và các loại ADN cần phân tích. Nhiều phòng xét nghiệm còn kết hợp các kiểu ADN khác nhau để tăng độ chính xác cho kết quả.

Như vậy, việc chọn mẫu con gái ruột thay vì con ruột là một yếu tố chính xác và cần thiết trong quá trình xác định danh tính liệt sĩ.

Huế bàn giao 3.908 mẫu hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN

SKĐS – TP Huế bàn giao 3.908 mẫu hài cốt liệt sĩ cho Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam để phục vụ giám định ADN.