Nguy Cơ Sốt Rét Từ Người Quay Về Từ Châu Phi: Cần Cảnh Giác Thêm

Tình hình sốt rét tại phía Nam Việt Nam đang có những biến chuyển đáng lo ngại. Một trường hợp bệnh nhân nam 30 tuổi vừa được điều trị tại TPHCM sau khi trở về từ Nigeria và mắc sốt rét ác tính. Điều này thể hiện rõ sự cần thiết cho việc duy trì năng lực y tế phù hợp để đối phó với các ca bệnh bất ngờ trong bối cảnh số lượng ca bệnh nội địa đang giảm.

Bệnh nhân này có dấu hiệu sốt, rét run và vã mồ hôi ngay trước khi quay về nước, nhưng không khám chữa tại Nigeria. Khi về nước, bệnh nhân được xác định nhiễm ký sinh trùng sốt rét và xuất hiện triệu chứng vàng da. Ngày 23 tháng 7, bệnh nhân được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM. Tuy nhiên, lại phát sinh tình huống là nguồn thuốc Artesunate cần thiết cho điều trị đã cạn. Bệnh viện đã phải cầu cứu Bệnh viện Bạch Mai để nhận được hỗ trợ kịp thời. Việt Nam Đặt Mục Tiêu Giảm Tỷ Số Giới Tính Khi Sinh Đến D… Tăng Cường Năng Lực Y Tế Dự Phòng Để Ứng Phó Hiệu Quả Với… Khám Phá Cuộc Chiến Chống Sốt Rét Ác Tính Tại Bệnh Viện B…

Trường hợp này chỉ ra một vấn đề nghiêm trọng trong công tác phòng chống sốt rét hiện nay: Với số lượng ca bệnh giảm, việc duy trì nguồn thuốc điều trị vẫn rất cần thiết. TPHCM đã được công nhận loại trừ sốt rét, nhưng lại đang ghi nhận nhiều ca bệnh ngoại lai, đặc biệt từ những người đã từng làm việc tại các quốc gia có bệnh sốt rét phổ biến.

Từ ngày 10 tháng 8 năm 2026, số liệu báo cáo từ Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng TPHCM cho thấy có tổng cộng 17 trường hợp mắc sốt rét, trong đó có 9 ca sốt rét ác tính và 8 ca sốt rét thông thường, tất cả đều là ca ngoại lai. Đặc biệt, cả 14 ca được ghi nhận tại TPHCM, trong đó 7 ca sốt rét ác tính, cũng như 1 ca tử vong. Cần Thơ, Đồng Tháp và Tây Ninh cũng có một số ca bệnh.

Cơ cấu các tác nhân gây bệnh tại TPHCM cũng cho thấy sự đáng lo ngại khi có đến 11 ca do Plasmodium falciparum. Đây là một dấu hiệu cho thấy tình hình sốt rét có thể trở nên nghiêm trọng nếu không được theo dõi sát sao.

Tuy nhiên, số ca bệnh nội địa vẫn có xu hướng giảm. Theo báo cáo giám sát đến tuần 30 năm 2026, cả nước ghi nhận 69 ca sốt rét, trong đó 52 ca là ngoại lai từ châu Phi, và 17 ca là nội địa. Nhóm ngoại lai chiếm khoảng 75% tổng số ca, và hầu hết người bệnh đều là nam giới ở độ tuổi trung bình 39.

Dữ liệu này cũng cho thấy rằng, mối đe dọa từ bệnh sốt rét đang gia tăng từ các nguồn bệnh cũ và mới. Đến năm 2025, Việt Nam đã loại trừ sốt rét tại 52 trong số 63 tỉnh, thành phố. Tuy nhiên, nguy cơ vẫn đang hiện hữu từ những người trở về từ vùng có bệnh sốt rét lưu hành.

Theo ý kiến của TS. Đoàn Bình Minh, Phó Viện trưởng Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng TPHCM, những người từng sống hoặc làm việc tại các vùng có sốt rét cao nên được xem là đối tượng nguy cơ dù đã trở về nước. Khi có triệu chứng như sốt, rét run hay mệt mỏi, họ cần đến cơ sở y tế ngay lập tức và thông báo về tiền sử đi lại.

Chương trình phòng chống và loại trừ sốt rét giai đoạn 2026 – 2030 yêu cầu duy trì năng lực y tế để phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Đồng thời, cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan để quản lý tốt tình hình bệnh tật. Các biện pháp bảo vệ cá nhân cũng cần được nhấn mạnh, như việc sử dụng màn chống muỗi và đi khám ngay khi có triệu chứng.

Cuối cùng, việc duy trì nguồn thuốc điều trị sốt rét cần được xem xét kỹ lưỡng. Câu chuyện về nguồn thuốc Artesunate từ Hà Nội là minh chứng cho việc loại trừ không đồng nghĩa với việc thiếu năng lực điều trị. Việt Nam cần có một cơ chế linh hoạt trong việc lưu trữ và phân phối thuốc để đảm bảo luôn sẵn sàng ứng phó kịp thời khi có ca bệnh xảy ra.

Việt Nam đang tiến tới mục tiêu loại trừ sốt rét vào năm 2030. Để đạt được điều này, bên cạnh việc giữ vững các vùng đã loại trừ, ngành y tế cần hoàn thiện các quy trình giám sát, chẩn đoán và điều trị để đảm bảo an toàn cho cộng đồng.

Đáng lưu ý rằng, việc giảm số ca bệnh cũng đi kèm với trách nhiệm lớn hơn trong việc phát hiện và điều trị nhanh chóng từng ca bệnh, vì nếu chậm trễ, hậu quả có thể rất nghiêm trọng.