Siêu El Nino 2026-2027: Những kịch bản và cách chuẩn bị cho các vùng dễ tổng thương

Nhiều bản tin cảnh báo gần đây sử dụng cụm từ “siêu El Nino” để mô tả kịch bản biến đổi khí hậu có thể xuất hiện cuối năm 2026 và kéo dài sang 2027. Thông tin này không chỉ dừng ở dự báo khoa học mà đã được chuyên gia trong nước phân tích về tác động thực tế tới sản xuất nông nghiệp, nguồn nước và đời sống ở các vùng thấp ven biển. Bài viết này hệ thống lại những dữ kiện chính từ các cơ quan chuyên môn và đưa ra hướng tiếp cận thực tế để các địa phương, hộ dân và đơn vị quản lý tham khảo chuẩn bị.

Độ bất thường của kịch bản: con số và ý nghĩa

Theo cập nhật từ các mô hình quốc tế mà chuyên gia trong nước tham chiếu, dự báo có kịch bản chuẩn sai nhiệt độ bề mặt biển ở vùng cận xích đạo phía đông Thái Bình Dương lên tới khoảng 3,5°C – 4°C. Chuyên gia TS Nguyễn Ngọc Huy nêu rằng con số này cho thấy khả năng xuất hiện một dạng El Nino có cường độ vượt những sự kiện từng ghi nhận trước đây.

Ở góc độ dự báo nội địa, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia liên tục cảnh báo xu hướng gia tăng xác suất El Nino cuối năm 2026, với một kịch bản có xác suất cao có thể tiếp tục sang 2027. Nhận định này đồng thời nhắc lại rằng các mô hình hiện nay đang nghiêng về khả năng xuất hiện một sự kiện mạnh.

Vùng nào chịu ảnh hưởng mạnh nhất tại Việt Nam?

Tổng hợp nhận định từ các chuyên gia, những khu vực dễ chịu tác động lớn gồm:

• Duyên hải Nam Trung Bộ: có nguy cơ thiếu mưa cục bộ rất lớn, một số nơi thiếu hụt lượng mưa trên 50% so với bình thường;
• Tây Nguyên: giảm dòng chảy, thiếu nước tưới trong giai đoạn ra hoa của cây công nghiệp;
• Đồng bằng sông Cửu Long: nguy cơ xâm nhập mặn tăng, thiếu nước ngọt sinh hoạt;
• Thanh Hóa – Huế, Đồng bằng Bắc Bộ và Tây Bắc: chịu tổn thương theo từng lĩnh vực, đặc biệt là tài nguyên nước và nông nghiệp.

Những khu vực này đồng thời còn phải cân nhắc tới nguồn nước về hồ chứa, dòng chảy liên tỉnh và yếu tố thủy triều, nên mức độ thiệt hại cuối cùng sẽ khác nhau giữa các địa phương.

Ba xu hướng thủy văn chính cần lưu ý

Những phân cảnh được Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia nhấn mạnh có thể tóm gọn theo ba xu thế:

1. Nhiệt độ trung bình cao hơn nhiều năm; nắng nóng có khả năng kéo dài, làm gia tăng nhu cầu dùng nước và điện, đồng thời tăng nguy cơ cháy rừng.
2. Lượng mưa theo mùa có xu hướng suy giảm, dẫn tới dòng chảy giảm, suy giảm dung tích hồ chứa và tăng nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn — dự báo cho thấy thiếu hụt lượng mưa phổ biến 20–40%, cục bộ có thể vượt 50% ở Duyên hải Nam Trung Bộ và dòng chảy trên nhiều lưu vực sông có thể giảm khoảng 20–40%.
3. Mặc dù số lượng bão, áp thấp nhiệt đới có thể ít hơn trung bình hàng năm, rủi ro liên quan đến mưa lớn cục bộ, lũ quét, sạt lở và ngập úng vẫn tồn tại — tức là tổng nguy cơ thiên tai không loại trừ dù xu thế trung bình có giảm.

Các chỉ số như Oceanic Nino Index (ONI) từng vượt +2°C ở nhiều sự kiện rất mạnh trước đây được chuyên gia sử dụng làm tham chiếu, nhưng họ cũng nhấn mạnh rằng mức độ thiệt hại thực tế phụ thuộc vào việc El Nino kéo dài bao lâu, phân bố lượng mưa và năng lực điều tiết của hồ chứa.

Tác động cụ thể theo ngành và khuyến nghị ứng phó

Sau đây là những điểm tác động đã được nêu rõ cùng các đề xuất thực tế dựa trên thông tin hiện có:

• Nông nghiệp: Ở Tây Nguyên, thời điểm ra hoa cà phê và sầu riêng sẽ trùng với giai đoạn khô hạn; cần ưu tiên tưới tiết kiệm cho diện tích có khả năng đem lại hiệu suất kinh tế cao và tính toán chiến lược cứu cây cho diện tích kém năng suất.
• Nguồn nước sinh hoạt và sản xuất: Các tỉnh ven biển Đồng bằng sông Cửu Long được khuyến cáo chủ động tích trữ nước mưa trong lu, bồn chứa để dùng cho giai đoạn thiếu nước (dự báo giai đoạn khó khăn tập trung từ đầu năm 2027 tới giữa năm nếu El Nino kéo dài).
• Năng lượng: Dòng nước về hồ thủy điện có thể giảm, trong khi nhu cầu điện tăng do nắng nóng; công tác điều hành nguồn điện cần được tính toán dự phòng.
• Quản trị hồ đập và lưu vực: Nâng cao năng lực điều tiết, ưu tiên giữ nước cho mùa khô, đồng bộ thông tin về lưu lượng thượng nguồn và phối hợp liên tỉnh, xuyên biên giới — đặc biệt với lưu vực sông Mê Công.

Với người dân vùng ven biển cụ thể như Trà Vinh, Bến Tre, Cà Mau, Kiên Giang, Bạc Liêu và Tiền Giang, việc tích trữ nước mưa và sử dụng tiết kiệm sẽ giúp giảm mức độ phụ thuộc vào nước mua bằng xe bồn trong những năm có El Nino mạnh trước đây.

Không phải kịch bản chắc chắn — những yếu tố quyết định

Ông Mai Văn Khiêm và các chuyên gia đã nhắc rằng kịch bản siêu El Nino còn nhiều yếu tố bất định. Các biến số quyết định mức độ tác động gồm: thời gian duy trì hiện tượng, nền nhiệt toàn cầu tại thời điểm đó, phân bố lượng mưa theo mùa, dung tích và cách vận hành hồ chứa, dòng chảy từ thượng nguồn và nhu cầu sử dụng nước trong nước.

Do vậy, mọi kịch bản được coi là cảnh báo rủi ro để theo dõi, cập nhật liên tục chứ không phải dự báo mang tính chắc chắn 100%.

Quản lý nhà nước và vai trò địa phương

Đối phó với kịch bản rủi ro cần có sự kết hợp giữa chính quyền trung ương, địa phương và cộng đồng. Nhiều ý kiến chuyên môn đề xuất tăng cường công tác dự báo, chuẩn bị cơ sở vật chất lưu trữ nước nhỏ, nâng cao năng lực ứng phó thiên tai cấp huyện và xã, đồng thời có phương án bảo đảm an ninh lương thực và cung cấp nước sinh hoạt cho các vùng thiếu nước.

Về khía cạnh quản trị và đầu tư công, việc giải ngân nhanh vốn, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực quản trị địa phương được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết để tăng khả năng chống chịu. Nội dung này có liên quan trực tiếp đến chủ trương tăng tốc giải ngân và nâng cao quản trị ở một số địa phương như Điện Biên cần bứt phá, nơi công tác quản trị và đầu tư được nhắc tới trong bối cảnh phát triển kinh tế—xã hội.

Hệ sinh thái tri thức: đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ

Giải quyết vấn đề nguồn nước và an ninh lương thực trong bối cảnh El Nino mạnh đồng thời đòi hỏi nguồn nhân lực có kỹ năng thực hành, nghiên cứu ứng dụng và hợp tác doanh nghiệp — điểm mà các cơ sở đào tạo đang từng bước hướng đến. Những sáng kiến hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp, đẩy mạnh đào tạo liên ngành, nghiên cứu ứng dụng có thể giúp gia tăng năng lực thích ứng; các tin tức về hướng đổi mới và định hướng của các trường như HUBT khai giảng 30 năm nêu bật yếu tố đổi mới trong giáo dục đại học, phù hợp với nhu cầu phát triển năng lực ứng phó thực tiễn.

Khuyến nghị thiết thực cho hộ dân và cộng đồng

Trên cơ sở các kịch bản rủi ro đã nêu, một số bước chuẩn bị cụ thể dành cho hộ dân và cộng đồng gồm:

• Tích trữ nước mưa trong bồn chứa đảm bảo vệ sinh, tính toán sử dụng tiết kiệm cho sinh hoạt;
• Lập kế hoạch tưới cho diện tích canh tác quan trọng, ưu tiên diện tích có hiệu quả kinh tế cao trong giai đoạn khô hạn;
• Theo dõi thông tin dự báo và cảnh báo của cơ quan khí tượng để điều chỉnh hành động kịp thời;
• Tăng cường bảo quản nguồn lương thực, lên phương án giảm rủi ro cho vật nuôi và cây trồng chủ lực.

Người dân cần biết nơi liên hệ, điểm tiếp nhận và hướng dẫn thủ tục hành chính để được hỗ trợ khi thiên tai xảy ra; trong bối cảnh đó, tài liệu hướng dẫn tra cứu các điểm tiếp dân, địa chỉ và liên hệ phục vụ công dân có thể là nguồn tham khảo hữu ích, ví dụ Hướng dẫn tra cứu 417 điểm tiếp dân giúp người dân tìm nơi làm việc thủ tục hành chính khi cần thiết.

Cảnh báo thiên tai cực đoan gia tăng do El Nino

SKĐS – Hàng loạt kỷ lục về nhiệt độ và lượng mưa lớn xuất hiện trong tháng 8. Dự báo El Nino tiếp tục gây ra thiên tai cực đoan.

Kết luận: theo dõi, thích ứng và phối hợp

Thông tin hiện có cho thấy khả năng xuất hiện một kịch bản El Nino mạnh là rủi ro cần được theo dõi sát. Mức độ thiệt hại thực tế sẽ phụ thuộc vào nhiều biến số, vì vậy mục tiêu hiện nay là tăng cường chuẩn bị: cải thiện công tác dự báo, quản trị hồ chứa, bảo đảm nước sinh hoạt cho vùng ven biển, và có kế hoạch bảo vệ sản xuất nông nghiệp trong giai đoạn ra hoa — đậu trái. Chuẩn bị sẵn các giải pháp nhỏ, khả thi và kịp thời thường mang lại hiệu quả lớn hơn so với chờ đợi giải pháp toàn diện trong tình huống khẩn cấp.

FAQ

• Siêu El Nino là gì? Đây là cách gọi cho kịch bản El Nino có độ lệch nhiệt độ bề mặt biển ở vùng Nino 3.4 rất lớn so với bình thường (các cập nhật dự báo nêu giá trị chuẩn sai có thể lên tới 3,5–4°C), dẫn đến tác động khí hậu mạnh hơn bình thường.
• Khi nào Việt Nam có thể thấy tác động rõ? Các chuyên gia chỉ ra tác động mạnh hơn thường xuất hiện ở giai đoạn muộn của El Nino; trong kịch bản hiện tại, nhiều ảnh hưởng đáng chú ý được dự báo rõ rệt từ cuối năm 2026 và đặc biệt vào các tháng đầu năm 2027.
• Người dân cần làm gì trước mắt? Tích trữ nước mưa, thực hành sử dụng tiết kiệm, lên kế hoạch tưới ưu tiên cho diện tích quan trọng và theo dõi thông tin dự báo, cảnh báo từ cơ quan khí tượng.

Thông tin trong bài được tổng hợp từ cập nhật dự báo và nhận định chuyên gia công bố công khai. Để ứng phó hiệu quả, người đọc nên tiếp tục theo dõi các bản tin chính thức và thực hiện những bước chuẩn bị cơ bản nêu trên.